1.1.1. พืชจำพวกต้น (ต่อ)
เร่ว ไม้ยืนต้นจำพวกกระวาน มี 2 ชนิด คือ เร่วน้อย เร่วใหญ่
เร่วใหญ่ ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่
- ต้น รสสุขุม สรรพคุณ แก้คลื่นเหียนอาเจียน
- ใบ รสจืด สรรพคุณ แก้ปัสสาวะพิการ
- ดอก รสขม สรรพคุณ แก้เม็ดผื่นคัน คล้ายผด
- ผล รสขมเผ็ด สรรพคุณ แก้ไข้เพื่อดีและเสมหะ แก้ริดสีดวงทวารทั้ง 9
- เมล็ด รสเผ็ด สรรพคุณ แก้คลื่นเหียนอาเจียน ขับผายลม บำรุงน้ำนม
เร่วน้อย ไม้ยืนต้นล้มลุกเนื้ออ่อน
- ต้น รสขมเย็น สรรพคุณ แก้ไข้เพื่อดี
- ใบ รสจืด สรรพคุณ ขับปัสสาวะ
- ดอก รสขมเผ็ด สรรพคุณ แก้ไข้ที่มีเม็ดขึ้นตามตัว
- ผล รสขมเผ็ด สรรพคุณ แก้ไข้ ริดสีดวง แก้หืด ไอ แก้ระดูขาว
- เมล็ด รสขมเผ้ด สรรพคุณ ขับลมในลำไส้ แก้คลืนเหียนอาเจียน แก้ท้องขึ้นอืดเฟ้อ แก้ปวดท้อง แก้ริดสีดวง แก้หือ ไอ กัดเสมหะ แก้ความดันโลหิตต่ำทำให้ขับสูงขึ้น แก้ไข้สันนิบาต
- ราก รสขื่น สรรพคุณ แก้หืด
โรกทั้ง 2 คือ
โรกแดง โรกขาว ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่
- เนื้อไม้ รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้โรคผิวหนัง ผื่นคัน น้ำเหลืองเสีย เรื้อน มะเร็ง ทำให้นอนหลับดี
ละหุ่ง มี 2 ชนิด
ละหุ่งแดง ละหุ่งขาว ไม้ยืนต้นขนาดย่อม ล้มลุกเนื้ออ่อน
- น้ำมัน รสมันเอียน สรรพคุณ ระบายอุจจาระเด็กได้ดี
- เมล็ด เป็นยาอันตรายรับประทาน 2-3 เมล็ด อาจตายได้
- ใบ รสจืดชื่น สรรพคุณ แก้ช้ำรั่ว ขับน้ำนม ขับเลือด ขับลม แก้เลือดลมพิการ
- ราก (สุมไฟเป็นถ่าน) รสจืด สรรพคุณ แก้พิษไข้เซื่องซึม และเป็นยาสมานด้วย
ลั่นทม ไม้ยืนต้นขนาดย่อมถึงกลาง ใช้เฉพาะลั่นทมไทย
- แก่น รสขมเอียน สรรพคุณ ถ่ายโลหิต ถ่ายเสมหะ ถ่ายพิษทั้งปวง
ลาน ไม้ยืนต้นจำพวกตาลและปาล์ม หรือมะพร้าว
- ใบ (สุมเป็นถ่าน) รสเย็น สรรพคุณ แก้พิษอักเสบฟกบวม แก้พิษต่างๆ
- กาบ ทาง รสเย็น สรรพคุณ แก้พิษตานซาง แก้พิษร้อนในกระหายน้ำ
- ราก รสเย็นเผื่อน สรรพคุณ แก้ร้อนใน ขับเหงื่อ แก้ไข้หวัด
ลิ้นงูเห่า หรือ ทองระอา ไม้พุ่มขนาดเล็ก
- ใบ รสเย็นเบื่อ สรรพคุณ ตำกับสุราพอก แก้ปวดฝี ถอนพิษปวดอักเสบ
- ราก รสเย็นเบื่อ สรรพคุณ ฝนกับสุรา ทาแก้พิษตะขาบ แมลงป่อง และแก้พิษงู
โลด ไม้ยืนต้นขนาดกลาง เดี๋ยวนี้บางท่านเข้าใจว่า โลดทะนงแดง
- เปลือกต้น รสร้อน สรรพคุณ ขับระดู ขับลมในลำไส้ แก้ปวดท้อง แน่นจุกเสียด
โลดทะนง ไม้ต้นเล็กลงราก มี 2 ชนิดคือ โลดทะนงแดง โลดทะนงขาว หมอนิยมใช้ชนิดรากแดง
- ราก รสเย็นเมาร้อนเล็กน้อย สรรพคุณ ถอนพิษยาเบื่อเมา แก้พิษงู ถอนพิษเสมหะ แก้หอบหืด แก้วัณโรค เกลื่อนหัวฝีทำให้ยุบและดูดหนองและแก้พิษงู
เลี่ยน ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่ มี 2 ชนิด คือ เลี่ยนเล็ก เลี่ยนใหญ่
- ต้น รสขมเมา สรรพคุณ แก้โรคผิวหนัง เรื้อน แต่ทำให้ผิวหนังเกรียมลอกเป็นขุย เจริญอาหาร เป็นยาอายุวัฒนะ
- ยาง รสขมเมา สรรพคุณ แก้ม้ามโต (พิษจากไข้จับสั่น)
- ใบ รสขมเมา สรรพคุณ ขับพยาธิ ขัปัสสาวะ แก้นิ่ว บำรุงโลหิตประจำเดือน
- ดอก รสขมเมา สรรพคุณ แก้โรคผิวหนัง ผื่น คัน
- ใบกับดอก ตำรวมกัน พอกศรีษะ แก้ปวดหัว ปวดประสาท
- ลูก รสขมเมา สรรพคุณ แก้โรคเรื้อน และฝีคันทะมาลา
- เมล็ด รสขมเมา สรรพคุณ แก้ปวดข้อ
ลำจวน ไม้พุ่มขนาดกลาง
- รากอากาศ รสจืด สรรพคุณ แก้ขัดเบา เบาหวาน เบาขุ่น แก้กระเพาะปัสสาวะพิการ
ลำโพง ไม้ยืนต้นล้มลุก มี 2 ชนิด คือ
ลำโพงขาว ต้นสีขาว ดอกไม้ซ้อนกัน
ลำโพงแดง หรือ กาสลัก มีต้นสีแดงจนเกือบจะดำ ดอกซ้อนกันมาก หมอนิยมใช้ลำโพงกาสลักมากที่สุด
- ใบ รสเมา สรรพคุณ พอกฝีทำให้ยุบ แก้บวม อักเสบ
- ดอกแห้ง รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้หอบ หืด โพรงจมูกอักเสบ แก้ริดสีดวงจมูก
- น้ำมัน (จากเมล็ด) รสมาเบื่อ สรรพคุณ ทาฆ่าเชื้อโรค แก้กลาก เกลื้อน หิด เหา จำพวกมีตัว
- เมล็ด รสเมาเบื่อ สรรพคุณ รับประทานแต่เพียงน้อย 2-3 เมล็ด บำรุงประสาทได้ดี มีความจำแม่น ถ้ารับประทานมาก ทำให้ประสาทเสีย วิกลจริตได้
- ราก รสเมาเบื่อหวานน้อย สรรพคุณ ฝนทา แก้พิษร้อน ถอนพิษปวดอักเสบ แก้ปวดฝี สุมเป็นถ่าน รับประทาน แก้ไข้ร้อน ไข้กาฬ แก้ไข้เซื่องซึม แก้กระสับกระส่าย เพ้อคลั่ง แก้หอบ แก้ไอ
