พืชวัตถุ-พืชจำพวกเถา-เครือ(2)

1.1.2. พืชวัตถุจำพวกเถา-เครือ (ต่อ)

ขี้กาขาว ไม้เถาเลื้อยตามพื้นดิน

• เถา รสขม  สรรพคุณ  บำรุงน้ำดี ดับพิษ เสมหะและโลหิต
• ใบ รสขม  สรรพคุณ ตำสุมขม่อมเด็กในตอนเย็นๆ แก้หวัด คัดจมูก
• ลูก รสขมจัด  สรรพคุณ แก้ตับพิการ ถ่ายอุจจาระ ถ่ายเสมหะ ถ่ายพิษตานซาง

ขี้กาแดง ไม้เถาเลื้อยตามพื้นดิน

• ลูก รสขมจัด  สรรพคุณ บำรุงน้ำดี แก้พิษเสมหะและโลหิต ถ่ายล้างโทษเสมหะและอุจจาระให้ตก
• ราก รสขม  สรรพคุณ แก้ไข้ตัวร้อน ดับพิษไข้ แก้ปวดศีรษะ บำรุงน้ำดี
• ลูก มีคุณพิเศษ คือ ถ่ายพิษตานซาง แก้ตานขโมยพุงโรเด็กได้ดี

เขี้ยวงู หรือ ตึ่งเครือคำตัวแม่ ไม้เถาเนื้อแข็งเลื้อยพาดพันต้นไม้อื่น

• เถา รสขื่นเล็กน้อย  สรรพคุณ ขับโลหิตในมดลูกหลังคลอดบุตร แก้สันนิบาตหน้าเพลิง แก้มดลูกอักเสบ แก้ปวดท้อง ขับลม

คนทีสอขาว ไม้เถายืนต้นชนาดย่อม หรือเรียกว่า คนทีสอเครือ

• ใบ รสขมเมา  สรรพคุณ บำรุงน้ำดี ขับลม ฆ่าพยาธิผิวหนัง
• ดอก รสขมเมา  สรรพคุณ บำรุงน้ำดี แก้ไข้ แก้พยาธิ แก้หืดไอ แก้ไข้ในหญิงมีครรภ์
• เมล็ด รสขม  สรรพคุณ เจริญอาหาร
• ราก รสขม  สรรพคุณ แก้โรคตับ ถ่ายน้ำเหลืองเสีย ขับเหงื่อ ขับปัสสาวะ บำรุงธาตุ แก้ปวดข้อและปวดกล้ามเนื้อ

คนทีสอทะเล เป็นไม้เลื้อยตามพื้นทราย

• ต้น รสเผ็ดร้อน  สรรพคุณ แก้ตัวพยาธิ ปกบวม แก้เสมหะ แก้ลม แก้ริดสีดวงในคอ

คัดเค้า ไม้เถายืนต้นมีหนามแหลมคม

• เถา รสฝาด  สรรพคุณ แก้เสมหะ บำรุงโลหิต
• ลูก รสฝาดอมเปรี้ยว  สรรพคุณ ขับฟอกโลหิตระดูสตรีที่เน่าร้าย
• ราก รสเย็นฝาดเล็กน้อย  สรรพคุณ ขับและแก้ไข้เพื่อโลหิต

คุคะ (ขรุขระ) ไม้เถาเลื้อยพาดพันต้นไม้

• เถา รสเย็น  สรรพคุณ ระงับความร้อน แก้ไข้ร้อนในกระสับกระส่าย แก้ปวดเมื่อยตามร่างกาย แก้้ำเหลืองเสีย

โคคลาน ไม้เถาเลื้อยพาดพันต้นไม้

• เถา รสขมเบื่อเย็น  สรรพคุณ แก้ปวดเมื่อยตามร่างกาย ครั่นตัว เส้นตึง แก้ปวดหลัง ปวดเอว แก้กระษัย ขับปัสสาวะ แก้ไตพิการ บำรุงโลหิต

โคกกระออม หรือ ตุ้มต้อก ไม้เลื้อยขนาดเล็กคล้ายมะระ

• เถา รสขมขื่น  สรรพคุณ แก้ไอ
• ใบ รสขมขื่น  สรรพคุณ แก้หืด
• ดอก รสขมขื่น  สรรพคุณ ขับโลหิต
• ลูก รสขมขื่นเย็น  สรรพคุณ ดับพิษไฟลวก
• ราก รสขมเย็น  สรรพคุณ แก้พิษงู ใช้หยอดตาแก้ตาต้อ
• ใช้ทั้ง 5 รสขมเย็น  สรรพคุณ ขับปัสสาวะ บำรุงน้ำนม ระบายท้อง แก้ไข้

คอเบ็ด (คอเป็ด) ไม้เถาเลื้อยพาดพันต้นไม้

• เถา รสขื่นเอียนขม  สรรพคุณ บำรุงโลหิต แก้ไข้ตัวร้อน แก้กระษัย ขับปัสสาวะ

จิงจ้อขาว หรือ จิงจ้อหลวง ไม้เถาเลื้อยพาดพันต้นไม้

• เถา รสร้อน  สรรพคุณ แก้ลมพรรดึก กระตุ้นลำไส้ช่วยย่อยอาหาร แก้เสมหะ โลหิตแลพกำเดา

จิงจ้อแดง หรือ จิงจ้อเหลี่ยม ไม้เถาเลื้อยพาดพันต้นไม้

• เถา รสหวาน  สรรพคุณ บำรุงเนื้อให้สดชื่น
• ราก รสร้อนขื่นเล็กน้อย  สรรพคุณ แก้เสมหะและลม ช่วยการย่อยอาหาร แก้กำเดาและโลหิต

ชะลูดขาว ไม้เถาเลื้อยพาดพันต้นไม้

• เปลือกเถา รสหอมเย็น  สรรพคุณ ขับผายลม แก้ปวดในท้อง
• ใบ ลูก รสขมน้อยชุ่มคอ  สรรพคุณ แก้ไข้ร้อนใน กระสับกระส่าย แก้สะอึก แก้ดีพิการ แก้คุดทะราด

ชะลูดแดง ไม้เถาเนื้อแข็งยืนต้น

• รสร้อนหอมสุขุม  สรรพคุณ กระจายโลหิต
• ราก รสเย็น  สรรพคุณ แก้โรคไข้เรื้อรัง แก้โรคออกตามไรฟัน

ชะเอมไทย (ส้มป่อยหวาน) ไม้เถายืนต้นขนาดกลาง

• เนื้อไม้ เถา รสหวานชุ่ม  สรรพคุณ แก้เสมหะในลำคอ แก้คอแห้ง แก้ลม บำรุงธาตุ บำรุงกำลัง บำรุงกล้ามเนื้อให้เจริฐ ขับเสมหะ แก้น้ำลายเหนียว แก้เลือดออกตามไรฟัน
• ใบ รสขื่น  สรรพคุณ ขับโลหิตระดู
• ดอก รสขื่นขมน้อย  สรรพคุณ ช่วยย่อยอาหาร
• ราก รสหวานเอียน  สรรพคุณ แก้เสมหะจุกคอ แก้ไอ บำรุงหัวใจให้สดชื่น

ชะเอมบ้าน (ชะเอมสวน) ไม้เถาเลื้อยพาดพันต้นไม้

• ราก รสหวานเอียน  สรรพคุณ กัดเสมหะในลำคอ หยอดตา แก้เจ็บตา ตาอักเสบ

พืชวัตถุ-พืชจำพวกเถา-เครือ(1)

1.1.2. พืชจำพวกเถา-เครือ

ได้แก่ พรรณไม้ที่เป็นเถา-เครือ เลื้อยพาดพันตามต้นไม้ ตามรั้ว เลื้อยตามพื้นดิน บางเถา-เครือ ก็สั้น บางเถา-เครือ ก็ยาว บางชนิดมีมือเกาะ บางชนิดก็ไม่มีมือเกาะ ซึ่งมนุษย์เรานิยมเรียกว่า เถา หรือ เครือ ที่นิยมใช้ทำยา มีดังนี้

กรด ไม้เถาเนื้อแข็ง

• เปลือกต้นและราก รสฝาด  สรรพคุณ  แก้ท้องร่วง บิด แก้ปวดท้อง จุกเสียด
• ผล รสฝาดเบื่อ  สรรพคุณ  ขับไส้เดือน ต้มเอาน้ำอม แก้เหงือกบวม ปากเปื่อย

กระดอม ไม้เถาเลื้อยตามพื้นดิน จำพวกมะระขี้นก

• ลูก รสขม  สรรพคุณ  บำรุงน้พดี แก้ดีแห้ง ดีฝ่อ ดีเดือด คลั่งเพ้อ เจริญอาหาร ทำให้โลหิตเย็น บำรุงมดลูก

กระไดลิง ไม้เถาแบนพาดพันต้นไม้

• เถา รสเมาเบื่อ  สรรพคุณ  แก้พิษทั้งปวง แก้ตัวร้อน ขับเหงื่อ แก้ไข้ แก้พิษฝี แก้ไข้เซื่องซึม

กระทกรก ไม้เถายืนต้น

• เปลือกต้น รสฝาด  สรรพคุณ  แก้แผลเน่าเปื่อย 
• ใบ รสเย็นเฝื่อน  สรรพคุณ  แก้หวัดคัดจมูก
• เถา รสฝาดเฝื่อน  สรรพคุณ  ถอนพิษยาเบื่อเมา คุมธาตุ รักษาบาดแผล
• เมล็ด รสร้อนเล็กน้อย  สรรพคุณ  แก้เด็กท้องขึ้น อืด เฟ้อ
• ราก รสเมาเบื่อ  สรรพคุณ  แก้กามโรค ตัวร้อนเนื่องจากพิษไข้

กระทกรก (กระโปรงทอง,รกช้าง,รกฟ้า,เถาสิงโต,ผ้าขี้ริ้วห่อทอง)

• เถา-ใบ รสชุ้มเย็นเอียน  สรรพคุณ  ขับปัสสาวะ ขับเสมหะทรวงอก แก้ไอ แก้บวม
• ผลสุก รสเปรี้ยวหวาน  สรรพคุณ  บำรุงปอด แก้ปอดอักเสบ ขับเสมหะ

กระทงลาย (กระทุงลาย) ไม้เถาพาดตามต้นไม้

• เถา-ราก รสขมฝาด  สรรพคุณ   แก้ไอ แก้บิด แก้ปวดท้อง
• ราก รสขมจัด  สรรพคุณ  แก้ไข้จับสั่น (มาลาเรีย)

กระทุงหมาบ้า ไม้เถาเลื้อยพาดพันต้นไม้

• เถา รสเบื่อเอียน  สรรพคุณ  ดับพิษร้อน ถอนพิษไข้ กระทุ้งพิษไข้หัว ไข้กาฬ พิษฝี ขับปัสสาวะ แก้ดีกำเริบนอนละเมอเพ้อกลุ้ม ปวดศีรษะ เซื่องซึม

กระพังโหม ไม้เถาเลื้อยพสดพันต้นไม้อื่นๆ มี 2 ชนิด  ตูดหมู ตูดหมา สรรพคุณเหมือนกัน

• ใบ เถา รสกลิ่นเหม็น  สรรพคุณ  แก้ตานซาง แก้ตัวร้อน ขับลม แก้ธาตุพิการ ท้องเสีย เจริญอาหาร ขับพยาธิไส้เดือน
• ใบ ตำพอก แก้พิษงู แก้ปวดฟัน แก้รำมะนาด

หมายเหตุ กระพังโหมที่แท้ต้องเป็นชนิดที่มียางออกเมื่อเด็ดใบและเถาสดๆ ชนิดไม่มียางเรียกว่า ย่านพาโหม ไม่ใช่กระพังโหม

กระเพียด หรือ หนอนตายหยาก ไม้เถาเลื้อยพาดพันตามต้นไม้

• ราก รสเมาเบื่อ  สรรพคุณ  แก้โรคผิวหนัง ผื่นคัน แก้ริดสีดวงทวาร ใ้ชทุบแช่น้ำทำลายตัวแมลงได้

กวาวเครือขาว และ กวาวเครือแดง ไม้เถาพาดพันตามต้นไม้ใหญ่

• เปลือกเถา รสเย็นเบื่อเมา  สรรพคุณ  แก้พิษงู
• หัว รสเย็นเมาเบื่อ  สรรพคุณ  บำรุงเนื้อหนังให้เต่งตึง บำรุงสุขภาพให้สมบูรณ์ บำรุงความกำหนัด (ถ้ารับประทานมากอาจเป็นอันตรายได้)

กรุงเขมา ไม้เถาขนาดเล็กๆ

• ราก รสเย็นหอมสุขุม  สรรพคุณ  แก้ไข้ที่มีพิษร้อน แก้ดีซ่าน บำรุงร่างกายให้แข็งแรง
• แกแล ไม้เถายืจต้น
• แก่น รสขมขื่น  สรรพคุณ  บำรุงน้ำเหลือง แก้พุพอง บำรุงกำลัง

โกฐพุงปลา เป็นไม้อาศัยเกาะอยู่บนต้นไม้อื่นคล้ายกล้วยไม้ เป็นไม้ล้มลุกเนื้อออ่น

• ลูก รสฝาด  สรรพคุณ  แก้ท้องร่วง แก้อาเจียน แก้บิด แก้ปวดเบ่ง แก้เสมหะพิการ สมานแผล
• กำจาย (หนามจาย) ไม้เถามีหนาม
• ราก รสเบื่อเย็นเล็กน้อย  สรรพคุณ  ขับระดูสตรี แก้พิษงู ถอนพิษแมลงกัดต่อย แก้พิษฝี แก้แผลเรื้อรัง

กำแพงเจ็ดชั้น (ลุ่มนก) ไม้เถาขนาดใหญ่

• เถา รสเบื่อเมา  สรรพคุณ  ขับโลหิตระดูสตรี บำรุงโลหิต ขับผายลม แก้ไข้ แก้ปวดตามข้อ แก้เม็ดประดงผื่นคัน

ขจร ไม้เถาเลื้อยพาดพันตามต้นไม้ หรือบางแห่งเรียกว่า สลิด

• ราก รสเย็นเบื่อ  สรรพคุณ  ทำให้อาเจียน ถอนพิษยาเบื่อเมา ดับพิษทั้งปวง หยอดตา แก้ตาอักเสบ ตาแฉะ ตาแดง ตามัว

ขมิ้นเครือ ไม้เถาเลื้อยพันต้นไม้ใหญ่

• ต้น รสฝาดเฝื่อนร้อน  สรรพคุณ  แก้น้ำดีพิการ ขับผายลมทำให้เรอ
• ใบ รสฝาดเฝื่อน  สรรพคุณ  แก้บิดมดลูก ขับโลหิตระดูสตรีเสียให้ปกติ
• ดอก รสฝาดเใื่อน  สรรพคุณ  แก้บิดมูกเลือด
• ราก รสฝาดเฝื่อน  สรรพคุณ  แก้ลมอัมพฤกษ์ บำรุงน้ำเหลือง ฝนหยอดตา แก้กระจกตา แก้ตาแดง ตาแฉะ ตามัว และตาอักเสบ

ข้าวสารเถา หรือ เถาข้าวสาร ไม้เลื้อยพันตามต้นไม้

• ราก รสเย็นเบื่อ  สรรพคุณ  แก้ตาแดง ตาแฉะ ตามัว