1.1.2. พืชวัตถุจำพวกเถา-เครือ (ต่อ)
ชะเอมป่า หรือ ชะเอมเถา ไม้เถาเลื้อยพาดพันต้นไม้
- เถา รสเอียนหวาน สรรพคุณ ถ่ายลม แก้คอแห้ง บำรุงผิวหนัง แก้โรคตา
- ใบ รสขมน้อย สรรพคุณ ถ่ายโลหิต
- ดอก รสขมน้อย สรรพคุณ แก้ดีและโลหิตพิการ
- ผล รสขมน้อย สรรพคุณ ถ่ายเสมหะ
- ราก รสหวานเย็น สรรพคุณ แก้กระหายน้ำ ทำให้ชุ่มคอ
ชิงช้าชาลี (บอระเพ็ดตัวผู้) ไม้เถาเลื้อยพาดพันต้นไม้
- เถา รสขม สรรพคุณ แก้พิษฝีดาษ แก้ไข้เหนือ ไข้เพื่อโลหิต แก้ฝีกาฬ บำรุงกำลัง บำรุงธาตุ เจริญอาหาร ทำให้เลือดเย็น แก้มะเร็ง
- ใบ รสขมเมา สรรพคุณ ฆ่าพยาธิผิวหนัง แก้มะเร็ง
- ดอก รสขมเมา สรรพคุณ ขับพยาธิในท้อง แก้รำมะนาด ปวดฟัน แก้แมลงเข้าหู
เชือกเขาไฟ (ย่างทราย) ไม้เถาเลื้อยพาดพันต้นไม้
- เถา รสขม สรรพคุณ ระบายท้อง แก้แน่น จุกเสียด ขับลมในลำไส้ แก้ท้องขึ้น อืดเฟ้อ
แซ่ม้าทะลาย ไม้เถาเลื้อยพาดพันต้นไม้
- เถา รสฝาดเย็น สรรพคุณ แก้พิษร้อน แก้เม็ดประดง ผื่นคัน แก้โรคผิวหนัง น้ำเหลืองเสีย
ซองแมว (ซ้องแมว) ไม้เถายืนต้น คล้ายพวกต้นตรุษจีน
- ใบ รสขม สรรพคุณ ระบายท้อง แก้ปวดหู แก้ปวดศีรษะ แก้ผมร่วง ต้มอมแก้เหงือกบวม แก้ปวดฟัน
- ลูก รสขมร้อนเล็กน้อย สรรพคุณ แก้โรคท้องมาน แก้ปวดข้อ ปวดกล้ามเนื้อ แก้ไอ แก้วัณโรค ทาแก้แผลน้ำกัด
- ราก รสขมเย็น สรรพคุณ แก้วัณโรค แก้ร้อนในกระหายน้ำ ดับพิษร้อน ถอนพิษไข้
หญ้านาง (ปู่เจ้าเขาเขียว หรือ หญ้าภคินี) มี 2 ชนิด คือ ชนิดขาวและเขียว เป็นไม้เถาเลื้อย พาดพันต้นไม้อื่น
- ราก รสขมเย็น สรรพคุณ แก้ไข้ทุกชนิด ไข้พิษ ไข้เหนือ ไข้หัว เหือด หัด สุกใส ฝีดาษ ไข้กาฬ ขับกระทุ้งพิษได้ดี
หญ้านางใหญ่ (โพกพาย) ไม้เถาเลื้อยพาดพันต้นไม้อื่น
- เถา รสเย็น สรรพคุณ ดับพิษไข้ แก้กระษัย ขับปัสสาวะ แก้โลหิตพิการ แก้บวม ตามตัว
หญ้านางแดง ไม้เถาเลื้อยพาดพันต้นไม้
- ราก รสเย็น สรรพคุณ ฝนใส่น้ำกิน แก้ไข้หมากไหม้ (ไข้พิษ) แก้ผิดสำแดง แก้เมาเห็ด เมาสุรา ถอนพิษได้ดี (บางคนเรียก รางจืด)
ดีปลี ไม้เถาคล้ายพริกไทย เลื้อยพาดพันต้นไม้
- ดอก รสร้อน สรรพคุณ แก้ปถวีธาตุพิการ แก้ท้องร่วง ขับลมในลำไส้
- เถา รสเผ็ดร้อน สรรพคุณ แก้ปวดฟัน แก้ปวดท้อง แน่น จุกเสียด ท้องขึ้น อืดเฟ้อ
ตาไก่ ไม้เถายืนต้น
- เปลือกต้น รสเบื่อเมาเล็กน้อย สรรพคุณ ขับโลหิตระดูสตรีให้เป็นปกติ แก้โลหิตระดูขาว ระดูเหม็นเน่า แก้มดลูกอักเสบ เจ็บเสียวท้องน้อย แก้ปวดหลัง ปวดเอว บำรุงโลหิต
ตานหม่อน (ตาลขี้นก) ไม้เถาเลื้อยพาดพันต้นไม้
- ใช้ทั้งต้น รสเบื่อเย็น สรรพคุณ แก้พิษตานซาง บำรุงเนื้อหนังให้ชุ่มชื่น คุมธาตุ ขับไส้เดือนในท้อง
ตีนเป็ดตาเครือ (เถาเอ็นอ่อน) เป็นไม้เถาเลื้อยพาดพันต้นไม้อื่น
- ใบ รสเบื่อเอียน สรรพคุณ แก้ปวดเสียวตามร่างกาย แก้ตึงเส้น เมื่อยขบ ทำให้เส้นเอ็นหย่อน
- เถา รสขมเมา สรรพคุณ แก้เส้นตึง แก้ปวดเมื่อยตามร่างกาย
ตูมกาเครือ ไม้เถาเลื้อยพาดพันต้นไม้อื่น มี 2 ชนิด คือ ชนิดเถาสีแดง และ เถาสีขาว
- เถา รสขม สรรพคุณ แก้ไข้เพื่อเสมหะและดี บำรุงไฟธาตุ ช่วยย่อยอาหาร ขับผายลม
- ราก รสขมเอียน สรรพคุณ แก้พิษไข้ตัวร้อน ถอนพิษงู
- หัว รสขมเอียน สรรพคุณ แก้ริดสีดวง
แตงกวา ไม้เถาเลื้อยไปตามพื้นดิน และพาดพันต้นไม้ตาย
- ผล รสเย็น สรรพคุณ ขับปัสสาวะ แก้ปัสาวะขัด
แตงไทย ไม้เถาเลื้อยไปตามพื้นดิน และพาดพันต้นไม้ตาย
- ใบ ดอก รสจืด สรรพคุณ แก้ไข้ ลดความร้อน
แตงอุลิด หรือ แตงโม ไม้เถาเลื้อยไปตามพื้นดิน และพาดพันต้นไม้ตาย
- น้ำคั้นจากผล รสหวานเย็น สรรพคุณ แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้ปากเป็นแผล ขับปัสสาวะ แก้อาการอ่อนเพลียละเหี่ยใจ แก้อาการแน่น
- เปลือกผล รสหวานเย็น สรรพคุณ แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้ปากและลิ้นเป็นแผล
- เมล็ดใน รสมันหวาน สรรพคุณ ช่วยหล่อลื่นลำไส้ แก้กระเพาะปัสสาวะอักเสบ แก้ลมขึ้นเบื้องสูง (ความดันสูง) ขับเสมหะ แก้อาเจียนเป็นเลือด ไอเรื้อรัง
- ราก ใบ เถา รสฝาดเย็น สรรพคุณ แก้บิด แก้ท้องร่วง
แตงหนู ไม้เถาเลื้อยตามพื้นดิน
- เถา รสขื่นขม สรรพคุณ ขับเสมหะ
- ใบ ลูก รสขมขื่น แก้ไข้จับสะท้านร้อนสะท้านหนาว
- ดอก รสขม สรรพคุณ ขับโลหิต
- ราก รสขมเย็น สรรพคุณ ขับปัสสาวะ แก้ลม แก้คุดทะราด แก้เสมหะ
