พืชวัตถุ - พืชจำพวกต้น (21)

1.1.1. พืชจำพวกต้น (ต่อ)

เร่ว ไม้ยืนต้นจำพวกกระวาน มี 2 ชนิด คือ เร่วน้อย เร่วใหญ่
เร่วใหญ่ ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่

• ต้น รสสุขุม  สรรพคุณ  แก้คลื่นเหียนอาเจียน
• ใบ รสจืด  สรรพคุณ แก้ปัสสาวะพิการ
• ดอก  รสขม  สรรพคุณ แก้เม็ดผื่นคัน คล้ายผด
• ผล รสขมเผ็ด  สรรพคุณ แก้ไข้เพื่อดีและเสมหะ แก้ริดสีดวงทวารทั้ง 9
• เมล็ด รสเผ็ด  สรรพคุณ แก้คลื่นเหียนอาเจียน ขับผายลม บำรุงน้ำนม

เร่วน้อย ไม้ยืนต้นล้มลุกเนื้ออ่อน

• ต้น รสขมเย็น  สรรพคุณ แก้ไข้เพื่อดี
• ใบ รสจืด  สรรพคุณ ขับปัสสาวะ
• ดอก รสขมเผ็ด  สรรพคุณ แก้ไข้ที่มีเม็ดขึ้นตามตัว
• ผล รสขมเผ็ด  สรรพคุณ แก้ไข้ ริดสีดวง แก้หืด ไอ แก้ระดูขาว
• เมล็ด รสขมเผ้ด  สรรพคุณ ขับลมในลำไส้ แก้คลืนเหียนอาเจียน แก้ท้องขึ้นอืดเฟ้อ แก้ปวดท้อง แก้ริดสีดวง แก้หือ ไอ กัดเสมหะ แก้ความดันโลหิตต่ำทำให้ขับสูงขึ้น แก้ไข้สันนิบาต
• ราก รสขื่น  สรรพคุณ แก้หืด

โรกทั้ง 2 คือ โรกแดง โรกขาว ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

• เนื้อไม้ รสเมาเบื่อ  สรรพคุณ แก้โรคผิวหนัง ผื่นคัน น้ำเหลืองเสีย เรื้อน มะเร็ง ทำให้นอนหลับดี

ละหุ่ง มี 2 ชนิด ละหุ่งแดง ละหุ่งขาว ไม้ยืนต้นขนาดย่อม ล้มลุกเนื้ออ่อน

• น้ำมัน  รสมันเอียน  สรรพคุณ ระบายอุจจาระเด็กได้ดี
• เมล็ด เป็นยาอันตรายรับประทาน 2-3 เมล็ด อาจตายได้
• ใบ รสจืดชื่น  สรรพคุณ แก้ช้ำรั่ว ขับน้ำนม ขับเลือด ขับลม แก้เลือดลมพิการ
• ราก (สุมไฟเป็นถ่าน) รสจืด  สรรพคุณ  แก้พิษไข้เซื่องซึม และเป็นยาสมานด้วย

ลั่นทม ไม้ยืนต้นขนาดย่อมถึงกลาง ใช้เฉพาะลั่นทมไทย

• แก่น รสขมเอียน  สรรพคุณ ถ่ายโลหิต ถ่ายเสมหะ ถ่ายพิษทั้งปวง

ลาน ไม้ยืนต้นจำพวกตาลและปาล์ม หรือมะพร้าว

• ใบ (สุมเป็นถ่าน)  รสเย็น  สรรพคุณ แก้พิษอักเสบฟกบวม แก้พิษต่างๆ
• กาบ ทาง รสเย็น  สรรพคุณ แก้พิษตานซาง แก้พิษร้อนในกระหายน้ำ
• ราก รสเย็นเผื่อน  สรรพคุณ แก้ร้อนใน ขับเหงื่อ แก้ไข้หวัด

ลิ้นงูเห่า หรือ ทองระอา ไม้พุ่มขนาดเล็ก

• ใบ รสเย็นเบื่อ  สรรพคุณ ตำกับสุราพอก แก้ปวดฝี ถอนพิษปวดอักเสบ
• ราก รสเย็นเบื่อ  สรรพคุณ ฝนกับสุรา ทาแก้พิษตะขาบ แมลงป่อง และแก้พิษงู 

โลด ไม้ยืนต้นขนาดกลาง เดี๋ยวนี้บางท่านเข้าใจว่า โลดทะนงแดง

• เปลือกต้น รสร้อน  สรรพคุณ  ขับระดู ขับลมในลำไส้ แก้ปวดท้อง แน่นจุกเสียด

โลดทะนง ไม้ต้นเล็กลงราก มี 2 ชนิดคือ โลดทะนงแดง โลดทะนงขาว หมอนิยมใช้ชนิดรากแดง

• ราก รสเย็นเมาร้อนเล็กน้อย  สรรพคุณ ถอนพิษยาเบื่อเมา แก้พิษงู ถอนพิษเสมหะ แก้หอบหืด แก้วัณโรค เกลื่อนหัวฝีทำให้ยุบและดูดหนองและแก้พิษงู

เลี่ยน ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่ มี 2 ชนิด คือ เลี่ยนเล็ก เลี่ยนใหญ่

• ต้น รสขมเมา  สรรพคุณ แก้โรคผิวหนัง เรื้อน แต่ทำให้ผิวหนังเกรียมลอกเป็นขุย เจริญอาหาร เป็นยาอายุวัฒนะ
• ยาง รสขมเมา  สรรพคุณ แก้ม้ามโต (พิษจากไข้จับสั่น)
• ใบ รสขมเมา  สรรพคุณ ขับพยาธิ ขัปัสสาวะ แก้นิ่ว บำรุงโลหิตประจำเดือน
• ดอก รสขมเมา  สรรพคุณ แก้โรคผิวหนัง ผื่น คัน
• ใบกับดอก ตำรวมกัน พอกศรีษะ แก้ปวดหัว ปวดประสาท
• ลูก รสขมเมา  สรรพคุณ แก้โรคเรื้อน และฝีคันทะมาลา
• เมล็ด รสขมเมา  สรรพคุณ แก้ปวดข้อ

ลำจวน ไม้พุ่มขนาดกลาง

• รากอากาศ รสจืด  สรรพคุณ แก้ขัดเบา เบาหวาน เบาขุ่น แก้กระเพาะปัสสาวะพิการ

ลำโพง ไม้ยืนต้นล้มลุก มี 2 ชนิด คือ
ลำโพงขาว ต้นสีขาว ดอกไม้ซ้อนกัน
ลำโพงแดง หรือ กาสลัก มีต้นสีแดงจนเกือบจะดำ ดอกซ้อนกันมาก หมอนิยมใช้ลำโพงกาสลักมากที่สุด

• ใบ รสเมา  สรรพคุณ พอกฝีทำให้ยุบ แก้บวม อักเสบ
• ดอกแห้ง รสเมาเบื่อ  สรรพคุณ แก้หอบ หืด โพรงจมูกอักเสบ แก้ริดสีดวงจมูก
• น้ำมัน (จากเมล็ด) รสมาเบื่อ  สรรพคุณ ทาฆ่าเชื้อโรค แก้กลาก เกลื้อน หิด เหา จำพวกมีตัว
• เมล็ด รสเมาเบื่อ  สรรพคุณ รับประทานแต่เพียงน้อย 2-3 เมล็ด บำรุงประสาทได้ดี มีความจำแม่น ถ้ารับประทานมาก ทำให้ประสาทเสีย วิกลจริตได้
• ราก รสเมาเบื่อหวานน้อย  สรรพคุณ ฝนทา แก้พิษร้อน ถอนพิษปวดอักเสบ แก้ปวดฝี สุมเป็นถ่าน รับประทาน แก้ไข้ร้อน ไข้กาฬ แก้ไข้เซื่องซึม แก้กระสับกระส่าย เพ้อคลั่ง แก้หอบ แก้ไอ