พืชวัตถุ-พืชจำพวกเถา-เครือ(1)

1.1.2. พืชจำพวกเถา-เครือ

ได้แก่ พรรณไม้ที่เป็นเถา-เครือ เลื้อยพาดพันตามต้นไม้ ตามรั้ว เลื้อยตามพื้นดิน บางเถา-เครือ ก็สั้น บางเถา-เครือ ก็ยาว บางชนิดมีมือเกาะ บางชนิดก็ไม่มีมือเกาะ ซึ่งมนุษย์เรานิยมเรียกว่า เถา หรือ เครือ ที่นิยมใช้ทำยา มีดังนี้

กรด ไม้เถาเนื้อแข็ง

• เปลือกต้นและราก รสฝาด  สรรพคุณ  แก้ท้องร่วง บิด แก้ปวดท้อง จุกเสียด
• ผล รสฝาดเบื่อ  สรรพคุณ  ขับไส้เดือน ต้มเอาน้ำอม แก้เหงือกบวม ปากเปื่อย

กระดอม ไม้เถาเลื้อยตามพื้นดิน จำพวกมะระขี้นก

• ลูก รสขม  สรรพคุณ  บำรุงน้พดี แก้ดีแห้ง ดีฝ่อ ดีเดือด คลั่งเพ้อ เจริญอาหาร ทำให้โลหิตเย็น บำรุงมดลูก

กระไดลิง ไม้เถาแบนพาดพันต้นไม้

• เถา รสเมาเบื่อ  สรรพคุณ  แก้พิษทั้งปวง แก้ตัวร้อน ขับเหงื่อ แก้ไข้ แก้พิษฝี แก้ไข้เซื่องซึม

กระทกรก ไม้เถายืนต้น

• เปลือกต้น รสฝาด  สรรพคุณ  แก้แผลเน่าเปื่อย 
• ใบ รสเย็นเฝื่อน  สรรพคุณ  แก้หวัดคัดจมูก
• เถา รสฝาดเฝื่อน  สรรพคุณ  ถอนพิษยาเบื่อเมา คุมธาตุ รักษาบาดแผล
• เมล็ด รสร้อนเล็กน้อย  สรรพคุณ  แก้เด็กท้องขึ้น อืด เฟ้อ
• ราก รสเมาเบื่อ  สรรพคุณ  แก้กามโรค ตัวร้อนเนื่องจากพิษไข้

กระทกรก (กระโปรงทอง,รกช้าง,รกฟ้า,เถาสิงโต,ผ้าขี้ริ้วห่อทอง)

• เถา-ใบ รสชุ้มเย็นเอียน  สรรพคุณ  ขับปัสสาวะ ขับเสมหะทรวงอก แก้ไอ แก้บวม
• ผลสุก รสเปรี้ยวหวาน  สรรพคุณ  บำรุงปอด แก้ปอดอักเสบ ขับเสมหะ

กระทงลาย (กระทุงลาย) ไม้เถาพาดตามต้นไม้

• เถา-ราก รสขมฝาด  สรรพคุณ   แก้ไอ แก้บิด แก้ปวดท้อง
• ราก รสขมจัด  สรรพคุณ  แก้ไข้จับสั่น (มาลาเรีย)

กระทุงหมาบ้า ไม้เถาเลื้อยพาดพันต้นไม้

• เถา รสเบื่อเอียน  สรรพคุณ  ดับพิษร้อน ถอนพิษไข้ กระทุ้งพิษไข้หัว ไข้กาฬ พิษฝี ขับปัสสาวะ แก้ดีกำเริบนอนละเมอเพ้อกลุ้ม ปวดศีรษะ เซื่องซึม

กระพังโหม ไม้เถาเลื้อยพสดพันต้นไม้อื่นๆ มี 2 ชนิด  ตูดหมู ตูดหมา สรรพคุณเหมือนกัน

• ใบ เถา รสกลิ่นเหม็น  สรรพคุณ  แก้ตานซาง แก้ตัวร้อน ขับลม แก้ธาตุพิการ ท้องเสีย เจริญอาหาร ขับพยาธิไส้เดือน
• ใบ ตำพอก แก้พิษงู แก้ปวดฟัน แก้รำมะนาด

หมายเหตุ กระพังโหมที่แท้ต้องเป็นชนิดที่มียางออกเมื่อเด็ดใบและเถาสดๆ ชนิดไม่มียางเรียกว่า ย่านพาโหม ไม่ใช่กระพังโหม

กระเพียด หรือ หนอนตายหยาก ไม้เถาเลื้อยพาดพันตามต้นไม้

• ราก รสเมาเบื่อ  สรรพคุณ  แก้โรคผิวหนัง ผื่นคัน แก้ริดสีดวงทวาร ใ้ชทุบแช่น้ำทำลายตัวแมลงได้

กวาวเครือขาว และ กวาวเครือแดง ไม้เถาพาดพันตามต้นไม้ใหญ่

• เปลือกเถา รสเย็นเบื่อเมา  สรรพคุณ  แก้พิษงู
• หัว รสเย็นเมาเบื่อ  สรรพคุณ  บำรุงเนื้อหนังให้เต่งตึง บำรุงสุขภาพให้สมบูรณ์ บำรุงความกำหนัด (ถ้ารับประทานมากอาจเป็นอันตรายได้)

กรุงเขมา ไม้เถาขนาดเล็กๆ

• ราก รสเย็นหอมสุขุม  สรรพคุณ  แก้ไข้ที่มีพิษร้อน แก้ดีซ่าน บำรุงร่างกายให้แข็งแรง
• แกแล ไม้เถายืจต้น
• แก่น รสขมขื่น  สรรพคุณ  บำรุงน้ำเหลือง แก้พุพอง บำรุงกำลัง

โกฐพุงปลา เป็นไม้อาศัยเกาะอยู่บนต้นไม้อื่นคล้ายกล้วยไม้ เป็นไม้ล้มลุกเนื้อออ่น

• ลูก รสฝาด  สรรพคุณ  แก้ท้องร่วง แก้อาเจียน แก้บิด แก้ปวดเบ่ง แก้เสมหะพิการ สมานแผล
• กำจาย (หนามจาย) ไม้เถามีหนาม
• ราก รสเบื่อเย็นเล็กน้อย  สรรพคุณ  ขับระดูสตรี แก้พิษงู ถอนพิษแมลงกัดต่อย แก้พิษฝี แก้แผลเรื้อรัง

กำแพงเจ็ดชั้น (ลุ่มนก) ไม้เถาขนาดใหญ่

• เถา รสเบื่อเมา  สรรพคุณ  ขับโลหิตระดูสตรี บำรุงโลหิต ขับผายลม แก้ไข้ แก้ปวดตามข้อ แก้เม็ดประดงผื่นคัน

ขจร ไม้เถาเลื้อยพาดพันตามต้นไม้ หรือบางแห่งเรียกว่า สลิด

• ราก รสเย็นเบื่อ  สรรพคุณ  ทำให้อาเจียน ถอนพิษยาเบื่อเมา ดับพิษทั้งปวง หยอดตา แก้ตาอักเสบ ตาแฉะ ตาแดง ตามัว

ขมิ้นเครือ ไม้เถาเลื้อยพันต้นไม้ใหญ่

• ต้น รสฝาดเฝื่อนร้อน  สรรพคุณ  แก้น้ำดีพิการ ขับผายลมทำให้เรอ
• ใบ รสฝาดเฝื่อน  สรรพคุณ  แก้บิดมดลูก ขับโลหิตระดูสตรีเสียให้ปกติ
• ดอก รสฝาดเใื่อน  สรรพคุณ  แก้บิดมูกเลือด
• ราก รสฝาดเฝื่อน  สรรพคุณ  แก้ลมอัมพฤกษ์ บำรุงน้ำเหลือง ฝนหยอดตา แก้กระจกตา แก้ตาแดง ตาแฉะ ตามัว และตาอักเสบ

ข้าวสารเถา หรือ เถาข้าวสาร ไม้เลื้อยพันตามต้นไม้

• ราก รสเย็นเบื่อ  สรรพคุณ  แก้ตาแดง ตาแฉะ ตามัว