พืชวัตถุ - พืชจำพวกต้น (19)

1.1.1. พืชจำพวกต้น (ต่อ)

มะแฮ็คโกนี ไม้ยืนต้นขนาดกลาง ใบและผลเล้กกว่ามะฮอกกานี

• เมล็ดใน รสขมจัด  สรรพคุณ  แก้ไข้จับสั่น ไข้ป้าง

มะฮอกกานี ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

• เมล็ดใน  รสขมจัด  สรรพคุณ  แก้ไข้จับสั่น (มาลาเรย) และไข้ตัวร้อน

มังคุด  ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

• เปลือกลูก  รสฝาด  สรรพคุณ  แก้ท้องร่วง แก้บิดมูกเลือด สมานแผล
• เนื้อในลูก  รสเปรี้ยวหวาน  สรรพคุณ  บำรุงกำลัง บำรุงร้างกาย แสลงกับบิดมูกเลือด

มังตาล  ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่

• เปลือกต้น ลูก รสเมาเบื่อ   สรรพคุณ  รบกวนเส้นประสาทและผิวหนัง ทำให้คัน ใช้เบื่อปลา
• ดอกแห้ง รสเมาเบื่อ  สรรพคุณ  แช่น้ำหรือชงแทนใบชา รับประทาน แก้ขัดเบา แก้ชัก แก้ลมบ้าหมู ผสมกับน้ำมันทาแผลฝีดาษ
• ต้นและกิ่งก้านอ่อน  รสเมาเบื่อ  สรรพคุณ  แก้คลื่นเหียนอาเจียน หยอดหู แก้ปวด

หมาก ไม้ยืนต้นจำพวกปาล์ม

• ใบ รสเย็นเฝื่อน  สรรพคุณ  ต้มเอาน้ำอาบ แก้คัน แก้เด็กออกไข้หัว รับประทานลดความร้อนในร่างกาย แก้ไข้
• ลูก รสฝาดจัด  สรรพคุณ  แก้ท้องร่วง แก้อาเจียน ขับเหงื่อ ฝนทาปาก แก้ปากเปื่อย สัตว์กินขับพยาธิ
• ราก รสฝาดเย็นแก้ร้อนในกระหายน้ำ
• ทะลายหมาก รสเย็น  สรรพคุณ  แก้ไข้ตัวร้อน

หมากผู้ ไม้ต้นเล็ก

• ใบ รสจืด  สรรพคุณ  แก้ไข้ตัวร้อน เหือด หัด สุกใส ดำแดง ต้มอาบ แก้คันตามผิวหนัง
• ราก ต้มเอาน้ำอม แก้ฟันผุ หรือแก้สารปรอทกิน

ม้ากระทืบโรง ไม้พุ่มต้นเล็กๆ

• ใช้ทั้งต้น รสขมน้อยบำรุงธาตุ บำรุงกำลัง บำรุงกำหนัด

หมีเหม็น ไม้ยืนต้นขนาดถึงใหญ่

• เปลือกต้น รสฝาด  สรรพคุณ  แก้บิดมูกเลือด แก้ปวดมดลูก แแก้พิษฝี แก้ผื่นคัน
• ยาง รสฝาดขม  สรรพคุณ  แก้แผลฟกช้ำ
• ราก รสขมเบื่อ  สรรพคุณ  แก้ปวดเมื่อยตามร่างกาย หรือกล้ามเนื้ออักเสบ

โมกมัน หรือ โมกน้อย ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

• เปลือกต้น รสฝาดเมา  สรรพคุณ  บำรุงธาตุให้เป็นปกติ แก้คุดทะราด
• แก่น รสร้อน  สรรพคุณ  แก้ลมลั่นดาน
• กระพี้ รสขม  สรรพคุณ  แก้ดีพิการ
• ใบ รสขม  สรรพคุณ  ขับน้ำเหลือง แก้ท้องมาน แก้ตับพิการ
• ดอก รสจืด  สรรพคุณ  ทำลายพรรดึก
• ลูก  รสเมา ฆ่าแมงกินฟัน

โมกหลวง หรือ โมกใหญ่  ไม้ยืนต้นขนาดย่อมถึงขนาดกลาง

• เปลือกต้น รสฝาด  สรรพคุณ  แก้บิดมูกเลือด
• เมล็ด รสฝาด  สรรพคุณ  สมานท้อง ลำไส้
• ใบ รสฝาดเมา  สรรพคุณ  ขับพยาธิไส้เดือน

หม่อน ไม้ยืนต้นขนาดย่อม

• ใบ รสเมา  สรรพคุณ  แก้ตาแดง ตาแฉะ ตาฟาง แก้ไอ ระงับประสาท

เมี่ยง หรือ ชา  ไม้พุ่มขนาดใหญ่ หรือไม้ยืนต้นขนาดเล็ก

• กิงและใบ รสฝาดเมาน้อย  สรรพคุณ  แก้พิษยาอันตราย สมานแผล (มีกรดแทนนิน) รมแก้หืด

เมี่ยงอีลาม (ชา) ไม้พุ่มขนาดใหญ่ หรือไม้ยืนต้นขนาดย่อม เกิดทางจังหวัดเชียงใหม่

• ใบ หมักดองทำเป็นเมี่ยงอม รสฝาดขมเปรี้ยว  สรรพคุณ  แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้ปวดเมื่อยตามร่างกาย

เหมือดคน (มะไฟแรด) ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

• เนื้อไม้ รสขมน้อย  สรรพคุณ  ดับพิษร้อน แก้ไข้ ถอนพิษผิดสำแดง
• ราก รสขมน้อย  สรรพคุณ  แก้ไข้หวัด ไข้ปวดบวม ไข้พิษ ไข้หัดสุกใส

มดยอบ เป็นยางของต้นไม้ห่อด้วยหนังสัตว์

• มดยอบ รสเมาเบื่อ  สรรพคุณ  ขับเสมหะ ขับปัสสาวะ ขับเหงื่อ ขับผายลม อมแก้เจ็บคอ แก้แผลในปาก

ยาดำ เป็นยาที่สกัดจากยางเหลืองในใบว่านหางจระเข้

• ยาดำ รสเหม็นขมจัด  สรรพคุณ  ถ่ายท้อง ถ่ายพิษไข้ ถ่ายพยาธิไส้เดือน ตัวตืด ขับน้ำดี แต่ใช้ท้อง ฝนกับสุรามาหัวฝี แก้อาการฟกบวม

ยาสูบ ไม้พุ่มขนาดย่อม ใบแก่หั่นเป็นฝอยใช้เป็นยาสูบ

• ยาสูบ รสเมา  สรรพคุณ  ผสมทำยานัตถุ์ แก้หวัด คัดจมูก แก้ริดสีดวงจมูก แช่เอาน้ำผสมยา ทาแก้โรคผิวหนัง หิด กลาก เกลื้อน ผื่นคัน ฆ่าตัวหนอน

พืชวัตถุ - พืชจำพวกต้น (18)

1.1.1. พืชจำพวกต้น (ต่อ)

มะเฟือง ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

• ลูก  รสเปรี้ยวหวาน  สรรพคุณ  กัดเสมหะ ละลายก้อนนิ่ว ขับปัสสาวะ แก้กามโรค ขับโลหิตพิการ
• ใบ ราก รสเย็น  สรรพคุณ  ดับพิษร้อน แก้ไข้ แก้กาฬขึ้นภายนอกภายใน แก้พิษผิดสำแดง

มะเฟืองป่า (พญาไก่เถื่อน) ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

• เปลือกต้น รสฝาดเย็น  สรรพคุณ  แก้ท้องร่วง แก้บิด

มะไฟ  ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

• ราก  รสจืด  สรรพคุณ  แก้วัณโรค 
• สุมเป็นถ่าน  สรรพคุณ  ดับพิษร้อน แก้พิษตานซาง ทาแก้พิษฝี พุพอง เริม งูสวัส ใช้ดับพิษได้ดีมาก

มะไฟเดือนห้า  ไม้พุ่มขนาดกลางถึงใหญ่

• ต้น  รสเผ็ดร้อน  สรรพคุณ  บำรุงธาตุ
• ราก  รสร้อนเมา  สรรพคุณ  แก้โรคเรื้อน ฆ่าพยาธิโรคเรื้อน ขับไส้เดือน ขับโลหิต ระดูให้ตก
• ใบ รสร้อน  สรรพคุณ  แก้ฟกช้ำ พลัดตกหกล้มจนตับปอดพิการ แก้ไข้ตัวเย็น หมดสติ เจริญธาตุ แก้พิษฝี

มะมาด ไม้ยืนต้นขนาดย่อมถึงกลาง

• เนื้อไม้ รสร้อน  สรรพคุณ  แก้ท้องขึ้น อืดเฟ้อ แน่น จุกเสียด ขับลมในลำไส้

มะม่วง ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

• เมล็ดใน  รสฝาด  สรรพคุณ  แก้ท้องร่วง สมานลำไส้ ทาบาดแผลทำให้หายเร็ว
• กาฝากมะม่วง รสเย็น  สรรพคุณ  แก้ปวดศีรษะ แก้ความดันโลหิตสูง

มะม่วงหิมพานต์  ไม้ยืนต้นขนาดย่อม

• เมล็ด  รสเมามัน  สรรพคุณ  บำรุงเส้นเอ็น แก้โรคผิวหนัง กลาก เกลื้อน
• ยาง  สรรพคุณ  กัดทำลายเนื้อด้านเป็นตุ่มโต
• เปลือกต้น ลูก รสฝาด  สรรพคุณ  พอกดับพิษ

มะเม่า ไม้พุ่มขนาดเล็กเตี้ยแจ้ง

• ต้น ราก รสจืด  สรรพคุณ  บำรุงไต ขับปัสสาวะ แก้มดลูกพิการและตกขาว

มะยม ไม้ยืนต้นขนาดย่อมถึงกลาง มี 2 ชนิด มะยมตัวผู้ ตันเล็กออกดอกแล้วไม่ติดลูก หมอนิยมใช้ทำยา และมะยมตัวเมียต้นใหญ่ ออกดอกติดลูกดก

• เปลือกต้น รสเปรี้ยว  สรรพคุณ  แก้ไข้เพื่อโลหิต แก้เม็ดผื่นคัน
• ใบ รสเปรี้ยว  สรรพคุณ  ดับพิษไข้ แก้ไข้ตัวร้อน และไข้หัว
• ราก รสจืดเย็นติดเปรี้ยว  สรรพคุณ  แก้เม็ดประดง ผื่นคัน น้ำเหลืองเสีย

มะรุม ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

• เปลือกต้น รสร้อน  สรรพคุณ  ขับลมในลำไส้ ทำให้ผายลม คุมธาตุอ่อนๆแก้ลม
• ราก รสเผ็ดหวานขม  สรรพคุณ  แก้บวม บำรุงไฟธาตุ ทุบพอแตกอมไว้ข้างแก้ม ดื่มสุราจะไม่เมา

มะละกอ ไม้ยืนต้นไม่มีแก่น

• รากแก่ รสฉุนเอียน สรรพคุณ ขับปัสสาวะ แก้กามโรค
• รากอ่อน รสฉุนเอียนน้อย  สรรพคุณ  บำรุงน้ำนม
• ยาง  สรรพคุณ  กัดแผล หัวหูด สิว ฆ่าพยาธิผิวหนัง

มะแว้งต้น ไม้ต้นเล็กขนาดมะเขือพวง

• ราก รสเปรี้ยวเอียน  สรรพคุณ  แก้ไข้สันนิบาต กัดเสมหะ แก้น้ำลายเหนียว ขับปัสสาวะ
• ผลสุก รสขื่นขม  สรรพคุณ  กัดเสมหะในลำคอ แก้ไอ
• ผลดิบ รสขื่นขม  สรรพคุณ  บำรุงน้ำดี แก้เบาหวาน

มหาละลาย  ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่ คล้ายมะพร้าว

• เนื้อไม้ รสเย็น  สรรพคุณ  แก้ไข้พิษไข้กาฬ ดับพิษร้อนถอนพิษไข้ เกลื่อนหัวฝี แก้ปวดบวม

มหาสดำ ไม้ยืนต้น ลักษณะคล้ายมะพร้าว

• เนื้อไม้  รสเย็น  สรรพคุณ  ดับพิษร้อน แก้ไข้พิษ ไข้กาฬ แก้ร้อนใน กระหายน้ำ

มหาหิงคุ์  ไม้ยืนต้นเล็กๆ

• ยาง รสขมร้อนเหม็น  สรรพคุณ  ขับลมในลำไส้ แก้ท้องขึ้น อืด เฟ้อ แน่น จุก เสียด แก้ปวดท้อง บำรุงธาตุ ใช้ทาท้องเด็กแก้ท้องขึ้น ปวดท้อง ทำให้ผายลม

มะหาด ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

• แก่น รสร้อน  สรรพคุณ  แก้ลม แก้กระษัย ละลายเลือด แก้เส้นเอ็นพิการ
• ฟอง  ได้จาการต้มเขี้ยวเปลือกต้น มีลักษณะคล้ายจาวมะพร้าว เอาผ้าห่อบีบให้น้ำแห้ง นำไปย่างหรือคั่วให้เหลือง เรียกว่า ปวกหาด รสเมาเบื่อ  สรรพคุณ  ขับพยาธิไส้เดือน พยาธิเส้นด้าย พยาธิตัวตืด

มะหวด ไม้ยืนต้นขนาดย่อม เรียนกอีกอย่างหนึ่งว่า สีหวด

• ราก รสเย็น  สรรพคุณ  แก้พิษร้อน แก้วัณโรค
• เมล็ด รสฝาด  สรรพคุณ  แก้ไอกรน แก้ไข้ทรา

มะอึก ไม้ยืนต้นจำพวกมะเขือ

• ราก รสเย็นเปรี้ยวเล็กน้อย   สรรพคุณ  กัดเสมหะ แก้น้ำลายเหนียว ดับพิษร้อนภายใน กระทุ้งพิษ แก้ไข้เพื่อดี ไข้สันนิบาต

พืชวัตถุ - พืชจำพวกต้น (17)

1.1.1. พืชจำพวกต้น (ต่อ)

มะค่าทั้ง 2  ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่มี 2 อย่าง คือ มะค่าโมงและมะค่าแต้หรือมะค่าเล็ก

• ปุ่มมะค่า  รสเมาเบื่อ  สรรพคุณ   ต้มเอาไอรม แก้ริดสีดวงทวาร แก้พยาธิผิวหนัง

มะคำไก่  ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่

• ใบ  รสขมเบื่อเล็กน้อย  สรรพคุณ  ตำให้ละเอียด พอกแก้พิษฝี
• ราก  รสขมเบื่อเล็กน้อย  สรรพคุณ  แก้กระษัย แก้เส้นเอ็น ทำให้เส้นเอ็นหย่อน
• ใช้ทั้ง 5 รสขมเบื่อเล็กน้อย  สรรพคุณ  แก้ริดสีดวง ขับปัสสาวะ แก้กระษัย

มะคำดีควาย  ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

• ผลแก่ รสขม  สรรพคุณ  แก้กาฬภายใน ดับพิษทั้งปวง บำรุงน้ำดี ต้มเอาฟองสุมศีรษะเด็ก แก้หวัดคัดจมูก 
• สุมเป็นถ่าน  สรรพคุณ  ดับพิษร้อนภายใน แก้พิษไข้ พิษซาง แก้หอบเนื่องจากปอดชื้นและปอดบวม

มะงั่ว ไม้ยืนต้นขนาดย่อม

• ราก  รสปร่าจืด  สรรพคุณ  กระทุ้งพิษ แก้ผิดสำแดง แก้พิษฝีภายใน แก้เสมหะเป็นโทษ

มะดัน  ไม้ยืนต้นขนาดย่อม

• ราก ใบ รสเปรี้ยว  สรรพคุณ  แก้กระษัย แก้ระดูเสีย กัดเสมหะ ขับฟอกโลหิต ระบายอ่อนๆ แก้หวัด

มะดูก  ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

• ราก  รสเฝื่อนเย็น  สรรพคุณ  แก้ปวดประดง น้ำเหลืองเสีย ผื่นคัน แก้กามโรค เส้นเอ็นพิการ แก้พิษฝีภายใน (วัณโรค)

มะเดื่อชุมพร ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่

• เปลือกต้น รสฝาด  สรรพคุณ   แก้ท้องร่วง ชะล้างบาดแผลทำให้สมานแผล
• ราก  รสฝาดเย็น  สรรพคุณ  แก้ไข้ กระทุ้งพิษไข้ กล่อมเสมหะและโลหิต แก้ไข้หัวลม ไข้กาฬ ไข้พิษทุกชนิด

มะเดื่อดง  ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

• เปลือกต้น  รสฝาด  สรรพคุณ กล่อมเสมหะ แก้ท้องเสีย แก้เม็ดประดง ผื่นคันตามตัว

มะเดื่อปล้อง ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

• เปลือกราก  รสฝาดเฝื่อน  สรรพคุณ  แก้เม็ดฝี แก้ปวดข้อ ปวดกระดูก

มะเดื่อหอม  ไม้ต้นเป็นพุ่มขนาดใหญ่

• ราก  รสหอมเย็นราก ใบ รสเปรี้ยว  สรรพคุณ  แก้กระษัย แก้ระดูเสีย กัดเสมหะ ขับฟอกโลหิต ระบายอ่อนๆ แก้หวัดขับลมในลำไส้ บำรุงหัวใจ ชูกำลัง ทำให้ชื่นบาน

มะตูม ไม้ยืนต้นขนาดกลาง มี 3 ชนิด คือ ลูกกลม ลูกยาว และลูกนิ่ม

• ราก  รสปร่าซ่าชื่นเล็กน้อย  สรรพคุณ  แก้พิษไข้ แก้สติเผลอ รักษาน้ำดี
• เปลือก ราก ลำต้น รสปร่าซ่าชื่น  สรรพคุณ แก้ไข้จับสั่น ขับลมในลำไส้
• ใบสด รสปร่าซ่าชื่น  สรรพคุณ คั้นเอาน้ำรับประทาน แก้หวัด แก้หลอดลมอักเสบ แก้บวม แก้เยื่อตาอักเสบ
• ผลอ่อน ชนิดเปลือกลูกแข็ง หั่นตากแดดดปรุงเป็นยาธาตุ  สรรพคุณ แก้ธาตุพิการ
• ผลสุก รับประทานเป็นยาช่วยย่อยอาหาร ระบายท้อง แก้โรคไฟธาตุอ่อน บิด ท้องเสีย แก้ครั่นเนื้อครั่นตัว

มะนาว ไม้ยืนต้นขนาดย่อม

• ใบ รสซ่าปร่า  สรรพคุณ กัดฟอกเสมหะและระดู ใช้ในพิกัด 108 ใบ
• ราก รสขื่นจืด  สรรพคุณ ถอนพิษไข้กลับซ้ำ ฝนสุราทาฝี แก้อักเสบ แก้ปวด
• น้ำในลูก รสเปรี้ยว  สรรพคุณ กัดเสมหะ แก้ไอ ฟอกโลหิตทำให้ผิวงาม แก้เลือดออกตามไรฟัน
• เมล็ด (คั่วไฟ)  รสขมหอม  สรรพคุณ ขับเสมหะ แก้ซางเด็ก

มะปราง ไม้ยืนต้นขนาดกลาง มีอย่างเปรี้ยวและอย่างหวาน

• รากมะปรางหวาน  รสจืดเย็น  สรรพคุณ  ถอนพิษไข้กลับช้ำ ถอนพิษผิดสำแดง แก้ไข้ตัวร้อน

มะปริง ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

• ราก  รสจืดเย็น  สรรพคุณ  ถอนพิษผิดสำแดง แก้ไข้กลับซ้ำ แก้ไข้ตัวร้อน

มะฝ่อ ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

• ใบ (ลนไฟนาบท้องเด็ก) รสร้อน  สรรพคุณ  แก้ปวดท้อง แก้ท้องขึ้น แก้ลูกอัณฑะยาน
• เปลือกต้น ราก รวเมาเบื่อ   สรรพคุณ  แก้พิษโรคอันเกิดต่อผิวหนังซึ่งมีอาการคัน

มะพลับ ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

• เปลือกต้น รสฝาด  สรรพคุณ  แก้กามตายด้าน
• เนื้อไม้ รสฝาด  สรรพคุณ  บำรุงธาตุ เจริญอาหาร แก้ท้องร่วง ขับผายลม

มะพร้าว  ไม้ยืนต้นขนาดกลางคล้ายตาล

• ดอก รสฝาดหอม  สรรพคุณ  บำรุงฌลหิต แก้ปาดเปื่อย
• ราก รสหวานฝาดเย็น  สรรพคุณ  แก้ไข้ตัวร้อนท้องเสีย แก้ไข้รากสาด
• รากอากาศ รสฝาดเย็น  สรรพคุณ  แก้ไข้ แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้ไข้ท้องเสีย
• น้ำมะพร้าว รสหวาน  สรรพคุณ  บำรุงหัวใจ แก้อ่อนเพลีย ทำให้จิตใจแช่มชื่น บำรุงครรภ์

มะแฟน  ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

• ราก  รสเย็น  สรรพคุณ  แก้พิษของแสลง