1.1.1. พืชจำพวกต้น (ต่อ)
โกฐกักกรา ไม้ต้นขนาดกลาง รากส่งมาจากจีน อินเดีย ฮ่องกง
- ราก รสฝาดน้อยเผ็ดเร่าร้อน สรรพคุณ ขับลมในลำไส้ แก้คลื่นเหียนอาเจียน แก้ดีพิการ ปวดหัวตัวร้อน นอนสะดุ้ง แก้ริดสีดวงทวาร
โกฐกระดูก เป็นไม้ต้นขนาดเล็กถึงกลาง จากประเทศจีน
- เปลือกราก รสร้อนดลิ่นหอม สรรพคุณ แก้ลมวิงเวียน หน้ามืด ตาลาย ขับลมในลำไส้ แก้โลหิตจาง
โกฐก้านพร้าว ไม้ล้มลุกเนื้ออ่อน
- ราก มีลักษณะคล้ายหางหนูมะพร้าวแห้ง ไม่มีกลิ่นหอมใดๆ รสเย็น สรรพคุณ แก้ไข้ แก้หอบ แก้สะอึก แก้เสมหะเป็นพิษ
โกฐจุฬาลัมพา ไม้เนื้ออ่อนล้มลุกเป็นพุ่มขนาดย่อม
- ใช้ทั้งต้น รสขมกลิ่นหอม สรรพคุณ แก้ไข้เจรียง แก้ไข้ที่มีผื่นขึ้นตามตัว เช่น หัดเหือด สุกใส ดำแดง ฝีดาษ ไข้รากสาด แก้หืด ไอ แก้ไข้เพื่อเสมหะ
โกฐน้ำเต้า ไม้พุ่มขนาดใหญ่
- ราก (ปอกเปลือกออก นำไปนึ่งแล้วตากแห้ง) รสฝาดหอม สรรพคุณ แก้ธาตุพิการ อาหารไม่ย่อย บำรุงธาตุ แก้ท้องเสีย ขับลมในลำไส้ ขับปัสสาวะและอุจจาระให้เดินสะดวก ระบายท้อง รู้ถ่ายรู้ปิดเอง แก้เจ็บตา แก้ริดสีดวงทวาร
โกฐสอ ไม้ขนาดเล็กจำพวกโสม
- ราก รสสุขุสกลิ่นหอม สรรพคุณ แก้ไข้ แก้หืดแก้ไอ บำรุงหัวใจให้ชุ่มชื่น
กอมขม หรือ ดีงูต้น ไม้ยืนต้นขนาดกลาง
- เนื้อไม้ รสขม สรรพคุณ แก้ไข้จับสั่น และไข้ตัวร้อน
- เปลือกต้น รสขมจัด สรรพคุณ แก้ไข้จับสั่น (มาลาเรีย) ไข้ป้าง และไข้ทุกชนิด
ก่อ ไม้ยืนต้นขนาดกลาง
- เปลือกต้น รสฝาด สรรพคุณ แก้ท้องร่วง แก้คลื่นเหียนอาเจียน สมานแผล ห้ามโลหิต
- เนื้อในเมล็ด รสหวาน สรรพคุณ บำรุงกำลัง บำรุงลำไส้ แก้อ่อนเพลีย
กำจัด (พริกหอม ลูกระมาด หมากมาด) เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง
- เมล็ด รสสุขุมกลิ่นหอม สรรพคุณ แก้ลมวิงเวียน บำรุงโลหิต บำรุงหัวใจ ขับลมในลำไส้
- รากและเนื้อไม้ รสร้อน สรรพคุณ ขับลมในลำไส้ แก้ลมขึ้นเบื้องสูง หน้ามืด ตาลาย วิงเวียน ขับระดู
กำลังช้างเผือก (กำลังช้างสาร) ไม้ยืนต้นขนาดกลาง
- เนื้อไม้ รสขมน้อย สรรพคุณ บำรุงธาตุ แก้อ่อนเพลีย บำรุงโลหิต
กำลังวัวเถลิง (กำลังทรพี) ไม้พุ่มขนาดใหญ่
- เนื้อไม้และเปลือกต้น รสขมเฝื่อน สรรพคุณ บำรุงโลหิต บำรุงธาตุ บำรุงเส้นเอ็น บำรุงร่างกาย แก้ปวดเมื่อยตามร่างกาย
กำลังเสือโคร่ง (กำลังพญาเสือโคร่ง) ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่
- เปลือกต้น รสร้อนเล็กน้อยกลิ่นหอม สรรพคุณ บำรุงธาตุ บำรุงเส้นเอ็น เจริญอาหาร บำลุงกำลัง แก้ปวดเมื่อยตามร่างกาย
กำลังหนุมาน (กำลังราชสีห์) ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่
- เนื้อไม้และราก รสขม สรรพคุณ แก้น้ำดีพิการ คือ นอนสะดุ้งผวาหลับๆตื่นๆ ร้อนหน้า น้ำตาไหล
เกว้า (เขว้า กำยาน ชาติสมิง) ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่
- ราก รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้โรคผิวหนัง
- ยอด รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้ปวดศีรษะ
- ใบสด รสเมาเบื่อ สรรพคุณ ตำคั้นเอาน้ำใส่แผลฆ่าเชื้อโรค
- ยาง (เรียกว่า กำยาน) รสสุขุมหอม สรรพคุณ แก้ลม บำรุงเส้นเอ็น แก้หลอดลมอักเสบ สมานแผล แก้ขับเบา
ขันทองพยาบาท (หมากดอก ยางปรอก) ไม้พุ่มขนาดใหญ่ หรือไม้ยืนต้นขนาดย่อม
- เนื้อไม้ รสเมาเบื่อ สรรพคุณ แก้ลมพิษ แก้ไข้ แก้กามโรค
- เปลือกต้น รสเมาเบื่อ สรรพคุณ ทำให้ฟันทน รักษาโรคตับพิการ แก้ประดง แก้พิษในกระดูก แก้โรคผิวหนัง ฆ่าพยาธิ แก้โรคเรื้อน มะเร็ง คุดทะราด กลาก เกลื้อน
ข่าต้น (ตระไคร้ต้น,เทพทาโร) ไม้ยืนต้นขนาดกลาง
- เนื้อไม้และราก รสร้อนกลิ่นหอมฉุน สรรพคุณ แก้ท้องขึ้นอืดเฟ้อ ขับลมในลำไส้ แก้ลมขึ้นเบื้องสูง หน้ามืด วิงเวียน
ขี้ครอก ไม้พุ่มขนาดย่อมคล้ายมะเขือ
- ใบ รสขื่น สรรพคุณ แก้ไอ ขับเสมหะ
- ราก รสเย็น สรรพคุณ ถอนพิษไข้ทั้งปวง
- ใช้ทั้ง 5 รสขื่นเย็น สรรพคุณ แก้ไตพิการ
ขี้หนอน ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่
- เปลือกต้น รสขมเย็น สรรพคุณ แก้ไข้ตัวร้อน แก้หวัดคัดจมูก น้ำมูกไหล
ขี้เหล็กบ้าน ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่
- ใบ รสขม สรรพคุณ แก้ระดูขาว แก้นิ่ว ขับปัสสาวะ แก้กระษัย ถ่ายพิษไข้ พิษเสมหะ ถ่ายพรรดึก
- ดอก รสขม สรรพคุณ แก้หืด ฟอกศีรษะ แก้รังแค แก้โรคประสาท แก้นอนไม่หลับ
- เปลือกต้น รสขม สรรพคุณ แก้กระษัย แก้ริดสีดวงทวาร
- กระพี้ รสขม สรรพคุณ แก้ร้อนรุ่ม กระสับกระส่ายเพราะพิษไข้
- แก่น รสขม สรรพคุณ แก้กามโรค หนองใน แก้กระษัย แก้เหน็บชา แก้ไฟธาตุพิการ
- ราก รสขมเย็น สรรพคุณ แก้ไข้กลับ ไข้ซ้ำ
