พืชวัตถุ - พืชจำพวกต้น (25)

1.1.1. พืชจำพวกต้น (ต่อ)

หัสคุณเทศ ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

• เปลือกต้น รสร้อน  สรรพคุณ  ขับลมในลำไส้ให้กระจาย
• ดอก รสเมาร้อน  สรรพคุณ  แก้แผลเรื้อรังตามเนื้ออ่อน หรือปลายองคชาต
• เนื้อไม้ รสร้อน  สรรพคุณ  ขับลมในห้องให้กระจาย ทำให้ผายเรอ
• เมล็ด รสร้อนหอม  สรรพคุณ  ทำให้อุจจาระไม่เกาะลำไส้
• กระพี้ รสร้อน  สรรพคุณ  ขับโลหิตในลำไส้
• ราก รสร้อน  สรรพคุณ  แก้ริดสีดวงผอมแห้ง แก้ริดสีดวงจมูก
• ใบ คั้นเอาน้ำ รสร้อน  สรรพคุณ  หยอดตาแก้คัน

หางกระรอก ไม้พุ่มขนาดย่อม

• ราก รสเย็นเบื่อ  สรรพคุณ  แก้พิษสัตว์กัดต่อย แก้พิษงู ใช้ทั้งทาและรับประทาน

หางกราย ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

• ลูก รสฝาด  สรรพคุณ  แก้บิดอุจจาระเป็นมูกเลือด ปวดเบ่ง แก้เสมหะเป็นพิษ แก้ท้องเดินอยางแรง
• เปลือกต้น รสฝาด  สรรพคุณ  กล่อมเสมหะทำให้อุจจาระเป็นก้อน แก้อุจจาระเป็นฟอง คุมธาตุ

หางนกยูง ไม้พุ่มขนาดย่อมมี 2 ชนิด คือ ชนิดดอกสีเหลืองและสีแดง นิยมใช้ดอกสีแดง

• ราก รสร้อนเฝื่อนเล็กน้อย  สรรพคุณ  ขับโลหิตระดูสตรี แก้วัณโรคชนิดบวม

หูเสือ ไม้ต้นเล็กๆ มี 2 ชนิด คือ หูเสือไทย และหูเสือจีน สรรพคุณเหมือนกัน

• ใบ รสจืด สรรพคุณ คั้นเอาน้ำหยอดหู แก้ฝีในหู แก้ปวดหู แก้หูเป็นน้ำหนวก ช่องหูอักเสบ

โหระพา ไม้ต้นเล็ก

• ใช้ทั้ง 5 รสหอมร้อนปร่า  สรรพคุณ  แก้ปวดท้อง ขับผายลม

อนันตคุณ ไม้พุ่ม

• ใบ รสร้อน  สรรพคุณ  แก้จุกเสียดแน่นเฟ้อ ขับผายลม แก้ธาตุพิการ เจริญอาหาร แก้ท้องร่วง บำรุงกำลัง บำรุงโลหิต

อบเชยต้น ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

• เปลือกต้น รสหอมติดร้อน  สรรพคุณ  บำรุงดวงจิต แก้อ่อนเพลีย

อัคคีทวาร ไม้พุ่มขาดย่อม

• ต้น รสจืดขื่น สรรพคุณ ขับปัสสาวะ
• ใบ รสชืนเบื่อ  สรรพคุณ  แก้ปวดศรีษะ แก้ริดสีดวงทวาร แก้กลากเกลื้อน
• ผลสุก รสเปรี้ยวขื่น  สรรพคุณ  แก้ไอ แก้เยื่อตาอักเสบ
• รากและต้น รสฝาดเบื่อเย็น  สรรพคุณ  ฝนทาแก้เกลื้อน ทาหัวริดสีดวง

อ้ายขาว ไม้ยืนต้น

• ราก รสมัน  สรรพคุณ  บำรุงกำลัง บำรุงกำหนัด

อินทนิน ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

• ใบ รสขมเย็นเล็กน้อย  สรรพคุณ  แก้ทางเดินปัสสาวะพิการ แก้เบาหวาน

อีเหนียวใหญ่ ไม้พุ่มเล็กๆ

• ราก รสเบื่อเอียนเย็น  สรรพคุณ  ขับพยาธิไส้เดือน พยาธิลำไส้ แก้ตัวร้อน ดับพิษตานซาง แก้ลำไส้อักเสบ

อีเหนียวเล็ก ไม้ยืนต้นเล็กๆ

• ใบ รสจืด  สรรพคุณ  ตำพอกแผล ถอนพิษได้ดี
• ราก รสจืดเอียน  สรรพคุณ  แก้กาฬมูตร เป็นเม็ดในทางเดินปัสสาวะ เป็นพิษอักเสบ ขับปัสสาวะให้เดินสะดวก

อุโลก ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

• แก่น เปลือกต้น รสขม  สรรพคุณ  แก้ไข้พิษ ไข้กาฬและไข้ตัวร้อน
• ราก รสขมเย็น  สรรพคุณ  แก้ไข้ แก้พิษร้อนในกระหายน้ำ

อ้อ ไม้ลำต้นเล็ก ยาวมีข้อคล้ายออ้ยแต่ไส้กลวง มีดอกคล้ายอ้อย

• หน่อ นึ่งเอาน้ำหยอดหู แก้หูอักเสบ แก้ปวดหู แก้หูน้ำหนวกและช่องหูอักเสบ

อ้อย ไม้ยืนต้นล้มลุก มีหลายพันธุ์ นิยมใช้อ้อยแดงทำยา

• ต้นอ้อยแดง เผาคั้นเอาน้ำ รสหวานขม  สรรพคุณ  แก้เสมหะ แก้หืด แก้ไข้สัมประชวร ขับปัสสาวะ แก้นิ่ว แก้ช้ำรั่ว
• ตาอ้อยแดง รสขม  สรรพคุณ  แก้ไข้ตัวร้อน แก้พิษตานซาง บำรุงธาตุน้ำ บำรุงกำลัง ขับปัสสาวะ

อ้อยช้าง ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

• แก่น รสหวานน้อย  สรรพคุณ  ทำให้ชุ่มคอ แก้เสมหะเหนียว แก้กระหายน้ำทำให้จิตใจชื่นบาน

เอื้อง ไม้ประเภทกล้วยไม้

• ต้น รสจืด  สรรพคุณ  แก้ไอ แก้ร้อนในกระหายน้ำ ขับปัสสาวะ บำรุงกำลัง ขับผายลม แก้บิด บำรุงธาตุ แก้ลมวิงเวียน แก้จุกเสียด แก้ไข้สันนิบาต
• ราก ใบ รสหอม  สรรพคุณ  แก้ไข้เนื่องจากการอักเสบในช่องคลอดสตรีหลังการคลอดบุตรใหม่ๆ

เอื้องบก ไม้ยืนต้นขนาดเล็ก

• ราก รสจืดชื่น  สรรพคุณ  แก้ปัสสาวะพิการ แก้ช้ำรั่ว ปัสสาวะออกกระปริดกระปรอย

พืชวัตถุ - พืชจำพวกต้น (24)

1.1.1. พืชจำพวกต้น (ต่อ)

สลอด ไม้พุ่มขนาดย่อม

• ใบ รสฝาดเมาเย็น  สรรพคุณ  แก้ลมอัมพฤกษ์ ดับเตโชธาตุมิให้เจริญ (ทำให้ตัวเย็นชืด) แก้กลากเกลื้อน คุดทะราด
• ดอก รสเมาเบื่อ  สรรพคุณ  ถ่ายอย่างแรง ถ่ายพิษต่างๆ เป็นยาอันตราย

สะแก ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

• เมล็ดใน รสเมาเบื่อ  สรรพคุณ  ขับพยาธิเส้นด้าย ขับพยาธิไส้เดือน
• ใช้ทั้ง 5 รสเมาเบื่อ  สรรพคุณ  เบื่อพยาธิไส้เดือน ขับพยาธิเส้นด้าย แก้เด็กเป็นตานขโมย พุงโร ปวดท้อง อุจจาระสีขาว หยาบ เหม็นคาว

สะแกแสง ไม้ยืนต้นขนาดย่อมถึงกลาง

• ใบ รสเมาเบื่อ  สรรพคุณ  สุมไฟเอาควันรม ฆ่าเชื้อพยาธิผิวหนัง
• เนื้อไม้ รสเมาเบื่อ  สรรพคุณ  แก้ริดสีดวงจมูก แก้โรคผิวหนังกลากเกลื้อนเรื้อน น้ำเหลืองเสีย
• ใช้ทั้ง 5 รสเมาเบื่อ  สรรพคุณ  ถอนพิษไข้ได้ดี

สะเดา ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

• เปลือก รสฝาดขม  สรรพคุณ  แก้บิด มูกเลือด ท้องร่วง
• ใบแก่ รสขม  สรรพคุณ  บำรุงธาตุ ย่อยอาหาร
• ใบอ่อน รสขม  สรรพคุณ  แก้โรคผิวหนัง น้ำเหลืองเสีย พุพอง
• ก้อน รสขม  สรรพคุณ  แก้ไข้ บำรุงน้ำดี แก้ร้อนในกระหายน้ำ
• ดอก รสขม  สรรพคุณ  แก้พิษโลหิต กำเดา แก้ริดสีดวงในคอ (เป็นเม็ดยอดคันในคอ)
• ผล รสขมเย็น  สรรพคุณ  บำรุงหัวใจให้เต้นเป็นปกติ
• แก่น รสฝาดเย็น  สรรพคุณ  แก้คลื่นเหียน อาเจียน
• ราก รสขมเย็น  สรรพคุณ  แก้เสมหะเกาะอยู่ในทรวงอก แก้เสมหะจุกคอ
• กระพี้ รสขม  สรรพคุณ  บำรุงน้ำดี แก้ดีพิการทำให้คลั่งเพ้อ
• ยาง รสขมเย็น  สรรพคุณ  ดับพิษร้อน ถอนพิษไข้

สะเดาดง ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

• เปลือกต้น รสขมฝาด  สรรพคุณ  ดับพิษร้อน แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้ท้องร่วง แก้ธาตุพิการ

สะเดาอินเดีย ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

• เปลือกต้น รสขมจัด  สรรพคุณ  ตัดไข้ แก้ไข้จับสั่น แก้ไข้ประจำฤดู

สบู่ขาว ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

• เนื้อไม้และใบ รสเบื่อเย็น  สรรพคุณ  แช่น้ำให้เด็กอาบ แก้พิษตานซาง ถอนพิษ แก้ตัวร้อน
• ยาง รสฝาด  สรรพคุณ  กวาดแก้เด็กลิ้นเปื่อย ลิ้นเป็นฝ้าละออง
• น้ำมันจากเมล็ด ถ่ายอย่างแรง เป็นยาอันตราย

สบู่ดง ไม้ต้นเล็กขนาดไม้พุ่ม

• น้ำมันจากเมล็ด เป็นยาถ่ายอย่างแรง อันตรายถึงตาย ไม่นิยมนำมาใช้ทำยา

สัก ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่

• ใบ รสเฝื่อน  สรรพคุณ  แก้พิเสมหะ แก้พิษโลหิต
• เนื้อไม้ รสเผ็ดเล็กน้อย  สรรพคุณ  บำรุงโลหิต แก้อ่อนเพลีย แก้ไอ ขับลมในกระดูก แก้บวม ขับปัสสาวะ คุมธาตุ

สักขี หรือ กรักชี ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

• แก่น รสเผ็ดฝาด  สรรพคุณ  บำรุงธาตุ บำรุงโลหิต ขับเสมหะ แก้เลือดออกตามไรฟัน แ้กคุดทะราด แก้บิดมูกเลือด

สารพัดพิษ ไม้พุ่มเล็กๆ

• ลูก รสเย็น  สรรพคุณ  แก้ไข้เซื่องซึม แก้พิษไข้กลับซ้ำ
• ราก รสเบื่อเฝื่อนเย็น  สรรพคุณ  แก้กร้อนในกระหายน้ำ แก้ปวดเมื่อนตามร่างกาย ทาแก้พิษตะขาบ แมงป่อง แก้ปวดฝี

สารภี ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

• ดอก รสหอมเย็น  สรรพคุณ  ชูกำลัง บำรุงหัวใจให้ชุ่มชื่น ใช้ทำยาหอม

สีเสียด ไม้ยืนต้นขนาดย่อม

• เปลือกต้นและยาง รสฝาดจัด  สรรพคุณ  คุมธาตุ แก้บิดมูกเลือด แก้ท้องร่วง แก้ลงแดง แก้อติสาร ชะล้างบาดแผล ทำให้แผลหายเร็ว

สำโรง ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

• เปลือกต้น รสฝาด  สรรพคุณ  แก้บิดมูกเลือด
• ใบ รสขื่น  สรรพคุณ  ระบายอุจจาระ
• เปลือกฝัก สุมเผาแช่น้ำเป็นด่าง รสเฝื่อน  สรรพคุณ  แก้โรคไตพิการ ขับลมในกระเพาะอาหาร ขับเมือกมันในลำไส้
• เนื้อในฝัก รสฝาดหวาน  สรรพคุณ  สมานลำไส้ แก้ไตพิการ

สำรอง ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

• เนื้อหุ้มเมล็ด รสเปรี้ยวหวาน  สรรพคุณ  ทำให้ใจคอชุ่มชื่นบาน แก้กระหายน้ำ

หัศคุณไทย ไม้ยืนต้นขนาดย่อม

• ต้น รสร้อน  สรรพคุณ  ขับลมในลำไส้ ขับไส้เดือน
• ใบ รสร้อน  สรรพคุณ  แก้ปวดท้อง เสียดแทง แก้หืดไอ
• อก รสร้อน  สรรพคุณ  ขับเสมหะให้ลงสู่ทวารหนัก
• ผล รสร้อนเอียน  สรรพคุณ  ขับเสมหะให้ลงสู่ทวารหนัก
• ราก รสร้อน  สรรพคุณ  ขับเลือดและหนองให้ออก แก้คุดทะราด แก้ริดสีดวงจมูก

พืชวัตถุ - พืชจำพวกต้น (23)

1.1.1. พืชจำพวกต้น (ต่อ)

สมุลแว้ง ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

• เปลือกต้น รสหอมฉุนปร่า  สรรพคุณ  แก้ลมวิงเวียน ใจสั่น แก้พิษหวัด กำเดาขับลมในลำไส้ แก้ธาตุพิการ

เสม็ดขาว ไม้ยืนต้นขนาดกลาง มี 2 ชนิด คือ เสม็ดแดง เสม็ดขาว สรรพคูรเหมือนกัน นิยมใช้อย่างแดงมาก

• ใบ รสร้อน  สรรพคุณ  ตำพอกแก้เคล้ดขัดยอก ฟกบวม ลนไฟขี้ไต้ นาบท้องเด็ก แก้ท้องขึ้นอีดเฟ้อ แก้ปวดท้อง

เสมาบ้าน และ เสมาป่า ไม้ยืนต้นจำพวกสลัดได เสมาบ้านใบไม่มีหนาม เสมาป่าใบมีหนามมาก
สรรพคุณทั้ง 2 ชนิดเหมือนกัน

• ใบ รสเย็น เป็นเมือก  สรรพคุณ  พอกฝีแก้ปวกบวม ดูดถอนพิษทำให้เย็น

แสมทะเล ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

• แก่น รสเค็มเฝื่อนขม ขับลมในกระดูก ขับโลหิตประจำเดือนสตรีขับถ่ายโลหิตระดูสตรีให้ปกติ แก้กระษัย

แสมสาร ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

• แก่น รสขมกร่อย  สรรพคุณ  ระบายถ่ายเสมหะ ถ่ายกระษัย ถ่ายโลหิตระดูสตรี ทำให้เส้นเอ็นหย่อน

สมอดีงู ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่

• ผล รสขมฝาด  สรรพคุณ  แก้พิษดี พิษโลหิต แก้ไอ ขับระดูสตรี ถ่ายระบายอุจจาระแรงกว่าสมอชนิดอื่นมาก

สมอทะเล ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

• ใบและผล ราร้อน  สรรพคุณ  ถ่ายอุจจาระ ถ่ายลม ถ่ายโลหิตเป็นพิษ (ห้ามใช้ถ่ายในผู้ป่วยเป็นไข้) ใบนึ่งให้สุกเสียก่อนตากแห้งจึงใช้ทำยา
• เปลือกต้น รสร้อน  สรรพคุณ  ขับผายลม
• เมล็ดใน รสร้อน  สรรพคุณ  ขับพยาธิไส้เดือน
• ราก รสร้อน  สรรพคุณ  แก้โลหิตระดูพิการมาไม่ตามปกติ

สมอเทศ ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ จากประเทศอินเดีย

• ผล รสเปรี้ยวและฝาดจัด  สรรพคุณ  ระบายอ่อนๆ ระบายเสมหะ ระบายลมรู้ถ่าย รู้ปิดเอง แก้เสมหะ ทำให้ลมเดินสะดวก

สมอไทย ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่

• ผล รสฝาดติดเปรี้ยว  สรรพคุณ  ระบายอ่อนๆ แก้ลมป่วง แก้พิษร้อนใน คุมธาตุ แก้ลมจุกเสียด รู้ผายธาตุ รู้ระบายรู้ถ่ายอุจจาระ ถ่ายไข้พิษ คุมธาตุในตัวเสร็จ แก้ไข้เพื่อเสมหะ

สมอภิเภก ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่

• เปลือกต้น รสเย็นฝาด  สรรพคุณ  ขับปัสสาวะ
• ใบ รสฝาด  สรรพคุณ  แก้บาดแผล
• ดอก รสฝาด  สรรพคุณ  แก้โรคตา
• ผลอ่อน รสเปรี้ยว  สรรพคุณ  แก้ไขเพื่อเสมหะ และไข้เจือลม
• ผลแก่ รสเปรี้ยวฝาดหวาน  สรรพคุณ  แก้เสมหะจุกคอ ทำให้ชุ่มคอ แก้โรคตา บำรุงธาตุ แก้ไข้ แก้ริดสีดวง
• เมล็ดใน รสฝาด  สรรพคุณ  แก้บิด
• แก่น รสฝาด  สรรพคุณ  แก้ริดสีดวงพลวง
• ราก รสเย็น  สรรพคุณ  แก้โลหิตร้อน

สมอร่องแร่ง ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

• ผล รสขม  สรรพคุณ  ขับโลหิตระดูให้ออกเป็นปกติ ขับโลหิตระดูที่เน่าเหม็น

สละ ไม้ยืนต้นจำพวกปาล์ม เรียกอกีอย่างหนึ่ง คือ ระกำกอ

• รสหวานหอม  สรรพคุณ  แก้เสมหะ แก้ไข้ ขับเสลด

สลัดได ไม้ยืนต้นจำพวกกระบองเพชร

• ต้น เผาเป็นด่าง รสขมเมาเล็กน้อย  สรรพคุณ  แก้หืดไอ ผอมแห้ง อัมพาต แก้ฟกบวม จุกเสียด แก้ท้องผูก
• ยาง รสเมาเบื่อขมร้อนเล็กน้อย  สรรพคุณ  ถ่ายอุจจาระ ถ่ายเสมหะ ถ่ายโลหิตเป็นยาถ่ายอย่างแรง

แสลงใจ หรือ ลูกกระจี้ หรือ โกฐกะกลิ้ง ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

• เปลือกต้น เนื้อไม้ เมล็ด รสเบื่อเมาขมร้อนเล็กน้อย  สรรพคุณ  ตัดไข้ แ้กระษัย เจริญอาหาร ทำให้ใจเต้นแรง
• ใบ รสขมเมาเบื่อ  สรรพคุณ  ตำพอกปิดแผลเน่าเปื่อยเรื้อรัง แก้ไตพิการ
• เมล็ด รสเบื่อเมาขมเล็กน้อย  สรรพคุณ  บำรุงประสาท บำรุงหัวใจให้หัวใจเต้นแรง เจริญอาหาร ทำให้ลำไส้ทำงานได้ปกติ เป็นยาเบื่อ ใช้มากเป็นอันตรายถึงตายได้
• ราก รสเมาเบื่อขมร้อน  สรรพคุณ  แก้ท้องขึ้น อืดเฟ้อ

พืชวัตถุ - พืชจำพวกต้น (22)

1.1.1. พืชจำพวกต้น (ต่อ)

ลำเจียก ไม้พุ่มขนาดย่อม

• รากอากาศ รสจืดหวานเล็กน้อย  สรรพคุณ  ขับปัสสาวะ แก้นิ่ว แก้น้ำปัสสาวะพิการ
• ดอก รสหอมเย็น  สรรพคุณ  แก้ลม บำรุงหัวใจ

ลำดวน ไม้พุ่มขนาดใหญ่

• ดอก รสหอมเย็น  สรรพคุณ  แก้ไข้ แก้ลม บำรุงหัวใจ

ลำไย ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

• ราก รสเฝื่อนขื่น  สรรพคุณ  แก้เสมหะ แก้ลม กระจายเลือดเนื่องจากพลัดตกหกล้ม แก้ช้ำใน

หว้า ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

• เปลือกต้น รสฝาด  สรรพคุณ  แก้บิด แก้ปากเปื่อย คอเปื่อยเป็นเม็ดเนื่องจากร้อนใน แก้น้ำลายเหนียว
• ใบ รสฝาด  สรรพคุณ  แก้บิด แก้ลิ้นเป็นฝ้าขาว แก้แผลในปาก
• เมล็ด รสฝาด แก้ปัสสาวะมากเกินควร แก้ท้องร่วง บิด และถอนพิษแสลงใจ

สน (รวมทั้งสนเหนือและสนทะเล) ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่

• แก่น รสขมมันเผ็ด  สรรพคุณ  แก้ไข้เพื่อเสมหะ แก้ประสาทฟุ้งซ่าน แก้อ่อนเพลีย แก้คลื่นเหียนอาเจียน บำรุงไขมันในกระดูก กระจายลม
• น้ำมัน รสร้อน  สรรพคุณ  ทาแก้เคล็ด ขัดยอก แพลง อักเสบ ใช้ประคบท้อง แก้บวม แก้ลำไส้พิการ แก้มดลูกพิการ
• ชัน รสฝาด  สรรพคุณ  สมานแผล ปิดธาตุ

สนแผง ไม้ยืนต้นขนาดย่อม

• เปลือกต้น รสฝาด  สรรพคุณ  ใช้กวาดช่องคลอดเพื่อรักษาระดูขาวให้แห้งไป
• ใบ รสฝาดเย็น  สรรพคุณ  แก้ฟกช้ำ แก้อาเจียนเป็นโลหิต

สนสร้อย ไม้พุ่มขนาดย่อม

• ใบ รสเย็น  สรรพคุณ  แก้ไข้ตัวร้อน ไข้หวัด ไอ แก้พิษร้อนในกระหายน้ำ

ส้มกบ ไม้ล้มลุกเนื้ออ่อน

• ใบ รสเย็น  สรรพคุณ  ดับพิษ โขลกกับสุราใช้กากปิดแก้ปวดฝี แก้บวม ชุบสำลีอมข้างแก้ม แก้ฝีในคอ แก้ต่อมทอนซิลอักเสบ แก้ไข้คอตัน ถอนพิษต่างๆ

ส้มกุ้ง ไม้พุ่มขนาดใหญ่

• ใบ รสเปรี้ยว  สรรพคุณ  กัดเสมหะในลำคอ แก้ไอ แก้หอบหืด

ส้มจีน ไม้พุ่มขนาดใหญ่

• เปลือกลูก รสร้อนหอม  สรรพคุณ  แก้ลมวิงเวียน หน้ามืด ตาลาย ใจสั่น

ส้มเขียวหวาน ไม้พุ่มขนาดใหญ่

• เปลือกลูก รสร้อนหอม  สรรพคุณ  แก้ลมวิงเวียน หน้ามืด ตาลาย ใจสั่น
• น้ำส้มคั้น รสเปรี้ยวหวาน  สรรพคุณ  แก้ฟันผุ ระบายอ่อนๆ

ส้มเช้า ไม้ยืนต้นจำพวกสลัดได มีรสเปรี้ยวตอนเช้า พอสายก็จางหายไป

• ใบ รสเปรี้ยว  สรรพคุณ  โขลกตำพอกปิดฝี แก้ปวด บวม ถอนพิษ
• ยาง รสเปรี้ยว  สรรพคุณ  ขับพยาธิ แก้จุกเสียด แก้ท้องมาน แก้บวม แก้ม้ามย้อย แก้ไข้ป่าเรื้อรัง ขับน้ำย่อยอาหาร ระบายอ่อนๆ

ส้มเสี้ยว ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

• ใบ รสเปรี้ยวจัด  สรรพคุณ  ฟอกโลหิตประจำเดือนขับปะสสาวะ ถ่ายเสมหะ แก้ไอ
• เปลือกต้น รสฝาด  สรรพคุณ  แก้แผลเปื่อยพัง ห้ามโลหิต แก้ท้องเสีย แก้บิด

ส้มโอ ไม้ยืนต้นขนาดเล็ก

• เปลือกลูก รสร้อนหอม  สรรพคุณ  แก้ลมวิงเวียน หน้ามืด ตาลาย ใจสั่น

สนุ่น ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

• เปลือกต้น รสเย็นเบื่อ  สรรพคุณ  ทำให้หัวใจเต้นแรง ชูชีพจร ต้มเอาน้ำให้เด็กอาบ แก้ตัวร้อน แก้หวัด คัดจมูก

โสน ไม้ลุ้มลุกเนื้ออ่อน

• ใบสด รสเย็นมัน  สรรพคุณ  พอกแก้ปวดฝี ถอนพิษเจ็บปวด
• ใบแห้ง เผาแช่น้ำ รสจืด  สรรพคุณ  ขับปัสสาวะ
• ดอก รสมัน  สรรพคุณ  สมานลำไส้
• ราก รสเย็น  สรรพคุณ  ขับปัสสาวะ แก้กระหายน้ำ

เสนียด ไม้พุ่มขนาดย่อม

• ใบ ดอก รสขม  สรรพคุณ  แก้ไข้ แก้หืด
• ราก รสขมเย็น  สรรพคุณ  แก้ฝีในท้อง (วัณโรค) บำรุงโลหิต

สมี ไม้ยืนต้นขนาดย่อม

• เปลือกต้น รสเมาเยื่อ  สรรพคุณ  แก้กลากเกลื้อน
• ใบ รสขม  สรรพคุณ  แก้ตับอักเสบ บีบเอาน้ำทาแก้สิวตามใบหน้า ทาตัว ถอนพิษไข้
• ดอก รสขม  สรรพคุณ  แก้มดลูกอักเสบพิการ แก้สตรีมีครรภ์ตกโลหิต
• ผล รสขม  สรรพคุณ  ทำให้สำรอกเอาเสมหะออก
• ไส้ รสขมเมา  สรรพคุณ  ฆ่าเชื้อโรคภายใน
• ราก รสขมเมา  สรรพคุณ  แก้ลงแดง ถ่ายอุจจาระเป็นโลหิต

พืชวัตถุ - พืชจำพวกต้น (21)

1.1.1. พืชจำพวกต้น (ต่อ)

เร่ว ไม้ยืนต้นจำพวกกระวาน มี 2 ชนิด คือ เร่วน้อย เร่วใหญ่
เร่วใหญ่ ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่

• ต้น รสสุขุม  สรรพคุณ  แก้คลื่นเหียนอาเจียน
• ใบ รสจืด  สรรพคุณ แก้ปัสสาวะพิการ
• ดอก  รสขม  สรรพคุณ แก้เม็ดผื่นคัน คล้ายผด
• ผล รสขมเผ็ด  สรรพคุณ แก้ไข้เพื่อดีและเสมหะ แก้ริดสีดวงทวารทั้ง 9
• เมล็ด รสเผ็ด  สรรพคุณ แก้คลื่นเหียนอาเจียน ขับผายลม บำรุงน้ำนม

เร่วน้อย ไม้ยืนต้นล้มลุกเนื้ออ่อน

• ต้น รสขมเย็น  สรรพคุณ แก้ไข้เพื่อดี
• ใบ รสจืด  สรรพคุณ ขับปัสสาวะ
• ดอก รสขมเผ็ด  สรรพคุณ แก้ไข้ที่มีเม็ดขึ้นตามตัว
• ผล รสขมเผ็ด  สรรพคุณ แก้ไข้ ริดสีดวง แก้หืด ไอ แก้ระดูขาว
• เมล็ด รสขมเผ้ด  สรรพคุณ ขับลมในลำไส้ แก้คลืนเหียนอาเจียน แก้ท้องขึ้นอืดเฟ้อ แก้ปวดท้อง แก้ริดสีดวง แก้หือ ไอ กัดเสมหะ แก้ความดันโลหิตต่ำทำให้ขับสูงขึ้น แก้ไข้สันนิบาต
• ราก รสขื่น  สรรพคุณ แก้หืด

โรกทั้ง 2 คือ โรกแดง โรกขาว ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

• เนื้อไม้ รสเมาเบื่อ  สรรพคุณ แก้โรคผิวหนัง ผื่นคัน น้ำเหลืองเสีย เรื้อน มะเร็ง ทำให้นอนหลับดี

ละหุ่ง มี 2 ชนิด ละหุ่งแดง ละหุ่งขาว ไม้ยืนต้นขนาดย่อม ล้มลุกเนื้ออ่อน

• น้ำมัน  รสมันเอียน  สรรพคุณ ระบายอุจจาระเด็กได้ดี
• เมล็ด เป็นยาอันตรายรับประทาน 2-3 เมล็ด อาจตายได้
• ใบ รสจืดชื่น  สรรพคุณ แก้ช้ำรั่ว ขับน้ำนม ขับเลือด ขับลม แก้เลือดลมพิการ
• ราก (สุมไฟเป็นถ่าน) รสจืด  สรรพคุณ  แก้พิษไข้เซื่องซึม และเป็นยาสมานด้วย

ลั่นทม ไม้ยืนต้นขนาดย่อมถึงกลาง ใช้เฉพาะลั่นทมไทย

• แก่น รสขมเอียน  สรรพคุณ ถ่ายโลหิต ถ่ายเสมหะ ถ่ายพิษทั้งปวง

ลาน ไม้ยืนต้นจำพวกตาลและปาล์ม หรือมะพร้าว

• ใบ (สุมเป็นถ่าน)  รสเย็น  สรรพคุณ แก้พิษอักเสบฟกบวม แก้พิษต่างๆ
• กาบ ทาง รสเย็น  สรรพคุณ แก้พิษตานซาง แก้พิษร้อนในกระหายน้ำ
• ราก รสเย็นเผื่อน  สรรพคุณ แก้ร้อนใน ขับเหงื่อ แก้ไข้หวัด

ลิ้นงูเห่า หรือ ทองระอา ไม้พุ่มขนาดเล็ก

• ใบ รสเย็นเบื่อ  สรรพคุณ ตำกับสุราพอก แก้ปวดฝี ถอนพิษปวดอักเสบ
• ราก รสเย็นเบื่อ  สรรพคุณ ฝนกับสุรา ทาแก้พิษตะขาบ แมลงป่อง และแก้พิษงู 

โลด ไม้ยืนต้นขนาดกลาง เดี๋ยวนี้บางท่านเข้าใจว่า โลดทะนงแดง

• เปลือกต้น รสร้อน  สรรพคุณ  ขับระดู ขับลมในลำไส้ แก้ปวดท้อง แน่นจุกเสียด

โลดทะนง ไม้ต้นเล็กลงราก มี 2 ชนิดคือ โลดทะนงแดง โลดทะนงขาว หมอนิยมใช้ชนิดรากแดง

• ราก รสเย็นเมาร้อนเล็กน้อย  สรรพคุณ ถอนพิษยาเบื่อเมา แก้พิษงู ถอนพิษเสมหะ แก้หอบหืด แก้วัณโรค เกลื่อนหัวฝีทำให้ยุบและดูดหนองและแก้พิษงู

เลี่ยน ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่ มี 2 ชนิด คือ เลี่ยนเล็ก เลี่ยนใหญ่

• ต้น รสขมเมา  สรรพคุณ แก้โรคผิวหนัง เรื้อน แต่ทำให้ผิวหนังเกรียมลอกเป็นขุย เจริญอาหาร เป็นยาอายุวัฒนะ
• ยาง รสขมเมา  สรรพคุณ แก้ม้ามโต (พิษจากไข้จับสั่น)
• ใบ รสขมเมา  สรรพคุณ ขับพยาธิ ขัปัสสาวะ แก้นิ่ว บำรุงโลหิตประจำเดือน
• ดอก รสขมเมา  สรรพคุณ แก้โรคผิวหนัง ผื่น คัน
• ใบกับดอก ตำรวมกัน พอกศรีษะ แก้ปวดหัว ปวดประสาท
• ลูก รสขมเมา  สรรพคุณ แก้โรคเรื้อน และฝีคันทะมาลา
• เมล็ด รสขมเมา  สรรพคุณ แก้ปวดข้อ

ลำจวน ไม้พุ่มขนาดกลาง

• รากอากาศ รสจืด  สรรพคุณ แก้ขัดเบา เบาหวาน เบาขุ่น แก้กระเพาะปัสสาวะพิการ

ลำโพง ไม้ยืนต้นล้มลุก มี 2 ชนิด คือ
ลำโพงขาว ต้นสีขาว ดอกไม้ซ้อนกัน
ลำโพงแดง หรือ กาสลัก มีต้นสีแดงจนเกือบจะดำ ดอกซ้อนกันมาก หมอนิยมใช้ลำโพงกาสลักมากที่สุด

• ใบ รสเมา  สรรพคุณ พอกฝีทำให้ยุบ แก้บวม อักเสบ
• ดอกแห้ง รสเมาเบื่อ  สรรพคุณ แก้หอบ หืด โพรงจมูกอักเสบ แก้ริดสีดวงจมูก
• น้ำมัน (จากเมล็ด) รสมาเบื่อ  สรรพคุณ ทาฆ่าเชื้อโรค แก้กลาก เกลื้อน หิด เหา จำพวกมีตัว
• เมล็ด รสเมาเบื่อ  สรรพคุณ รับประทานแต่เพียงน้อย 2-3 เมล็ด บำรุงประสาทได้ดี มีความจำแม่น ถ้ารับประทานมาก ทำให้ประสาทเสีย วิกลจริตได้
• ราก รสเมาเบื่อหวานน้อย  สรรพคุณ ฝนทา แก้พิษร้อน ถอนพิษปวดอักเสบ แก้ปวดฝี สุมเป็นถ่าน รับประทาน แก้ไข้ร้อน ไข้กาฬ แก้ไข้เซื่องซึม แก้กระสับกระส่าย เพ้อคลั่ง แก้หอบ แก้ไอ

พืชวัตถุ - พืชจำพวกต้น (20)

1.1.1. พืชจำพวกต้น (ต่อ)

ยาง  ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่

• เปลือกต้น รสฝาดเฝื่อน  สรรพคุณ  แก้ริดสีดวงพลวก
• ใบ  รสฝาดเมา  สรรพคุณ  แก้ปวดฟัน ฟันโยกคลอน แก้มุตกิต คุมประจำเดือนให้มาตามกำหนด คุมกำเนิดให้มีบุตรห่างได้
• ยาง รสขมเย็น  สรรพคุณ  กล่อมเสมหะ แก้กามโรค สมานแผล

ยางน่องต้น ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

• ยาง เป็นพิษถูกบาดแผลทำให้ตายได้ เพราะยางไม้นี้วิ่งเข้าสู่กระแสโลหิตได้เร็วมาก ใช้แต่น้อยที่สุด จะมีผลในทางดีได้ หรือใช้แก้ช็อคหมดสติ

ยี่โถไทย  ไม้ยืนต้นขนาดย่อม

• ใบ ดอก รสหอมเย็น  สรรพคุณ  บำรุงหัวใจ ขับชีพจร
• เปลือกราก  รสเมา  สรรพคุณ  เป็นพิษต่อหัวใจ ทำให้ตายได้

ยี่โถฝรั่ง  ไม้ยืนต้นขนาดย่อม

• ยางและเมล็ด รสเมาเบื่อมาก  สรรพคุณ  เป็นพิษต่อหัวใจ ใช้ทำยาไม่ได้

ยอป่า ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

• แก่น  รสขมร้อน  สรรพคุณ  ขับเลือด ขับลม ขับน้ำคาวปลาหลังคลอดบุตร แก้บาดทะยักปากมดลูก

รงทอง ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

• ยาง (ฆ่าฤทธิ์แล้ว)  รสเอียนเบื่อ  สรรพคุณ  ถ่ายอย่างแรง ถ่ายลม ถ่ายน้ำเหลืองเสีย ถ่ายเสมหะ ถ่ายโลหิต ฝนกับหัวกะทิสดทาแผลพุพอง แก้ปวดและให้ล่อนออกดี

ระกำ (สละ) ไม้ยืนต้นขนาดกลาง

• เนื้อในลูกสุก รสเปรี้ยวอมหวาน  สรรพคุณ  แก้ไอ กัดเสมหะ

ระย่อม ไม้ต้นเล็ก ลงราก

• ราก รสขมเมานิกหน่อย  สรรพคุณ  แก้ปสดศีรษะเนื่องจากความดันโลหิตสูง แก้คลุ้มคลั่งเนื่องจากดีและโลหิต ช่วยย่อยอาหารและระงับประสาท ถ้ากินจะมีอาการข้างเคียง คือ หน้าแดง ตัวแดง แน่นจมูก และง่วงนอน (ก่อนใช้ต้องคั่วให้เหลืองเสียก่อน อาการแทรกซ้อนจะน้อยลง)

ระงับ  ไม้พุ่ม

• ใบ รสเย็น  สรรพคุณ  แก้ไข้ตัวร้อน แก้พิษไข้ทั้งปวง กระทุ้งพิษ แก้ไข้จับสั่น และไข้ซึม แก้ร้อนในกระหายน้ำ

รักขาว ไม้ยืนต้นขนาดย่อม มี 3 ชนิด คือ ดอกขาว ดอกสีม่วง และชนิดดอกซ้อน
รักซ้อน นิยมเอารากไปทำนางกวัก และรักยม เพื่อให้คนรักใคร่นิยมนับถือ

• ต้น รสขม  สรรพคุณ  บำรุงทวารทั้ง 5
• ใบ รสจืด  สรรพคุณ  แก้ริดสีดวงทวาร แก้คุดทะราด
• ผล รสเอียน  สรรพคุณ  แก้รังแค
• ราก รสขม  สรรพคุณ  แก้ไข้เหนือและมูกเลือด
• ยาง รสเอียน  สรรพคุณ  แก้ริดสีดวงในลำไส้ แก้กลากเกลื้อน ทาปลาช่อนย่างให้เด็กรับประทาน ขับพยาธิไส้เดือนได้ รับประทานมากทำให้อาเจียน และท้องร่วงได้

รักใหญ่  ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่

• เปลือกต้น รสเมา  สรรพคุณ  บำรุงกำลัง  แ้กามโรค แก้บิด ท้องร่วง แก้ปวดข้อเรื้อรัง แต่ทำให้อาเจียน
• เมล็ด เรียกว่า ลูกรักเทศ รสขมฝาด  สรรพคุณ  แก้แผลในปากในคอเปื่อย แก้ปวดฟัน แก้คุดทะราด ริดสีดวง แก้อักเสบและปวดไส้เลื่อน
• ราก รสเมาเบื่อ  สรรพคุณ  แก้โรคผิวหนัง พยาธิลำไส้ ไอและโรคตับ
• ยาง รสขมเอียน  สรรพคุณ  กัดทำลาย ถ่ายอย่างแรง แก้ปวดฟัน แก้โรคผิวหนัง(อันตราย) ใช้ลงพื้นที่สำหรับปิดทอง หรือเรียกว่าลงรักปิดทองพระ หรือเครื่องใช้บางอย่าง ไม้นี้มีพิษอาจทำให้มีอาหารผื่นคันได้

ราชดัด ไม้พุ่มขนาดเล็ก

• ลูก รสขม  สรรพคุณ  แก้กระษัย บำรุงน้ำดี เจริญอาหาร
• เมล็ด รสขมฝาด  สรรพคุณ  แก้บิดมูกเลือด และแก้ท้องร่วง
• ราก รสขม  สรรพคุณ  แก้ไข้ตัวร้อน แก้พิษไข้

ราชพฤกษ์  ไม้ยืนต้นขนาดกลาง ใบคล้ายใบขี้เหล็ก แต่โตกว่าเล็กน้อย ดอกสีแดงออกเป็นช่อ ฝักแบนสั้น

• กระพี้ รสฝาดเมา  สรรพคุณ  แก้รำมะนาด ปวดฟัน
• ใบ รสฝาดเมา  สรรพคุณ  ฆ่าเชื้อโรคผิวหนังทุกชนิด
• ดอก รสฝาดเมา  สรรพคุณ  แก้ปวดแผลเรื้อรัง พุพอง
• เนื้อในฝัก รสหวานเอียน  สรรพคุณ  ขับถ่ายอุจจาระ ถ่ายเสมหะ
• แก่น รสเมา  สรรพคุณ  ขับพยาธิไส้เดือน